واقعیت درمانی چیست؟

زمان مطالعه: 9 دقیقه

واقعیت درمانی یک روش روان‌درمانی است که همه رفتارها را به عنوان انتخاب‌هایی می‌داند. به عبارت دیگر، این رویکرد به شرایط سلامت روان توجه نمی‌کند. این دیدگاه بر اساس تئوری انتخاب است که می‌گوید انسان‌ها پنج نیاز اساسی دارند که ژنتیکی هستند و نمی‌توان آن‌ها را تغییر داد. به همین دلیل، واقعیت درمانی در حوزه درمان کمی بحث‌برانگیز است، زیرا شرایط سلامت روان را نادیده می‌گیرد. در ادامه این مقاله بیشتر با این مفهوم آشنا می‌شوید و همچنین نحوه دریافت نوبت از بهترین پزشکان متخصص روانشناس و روانپزشک را یاد خواهید گرفت. دکترخوب به شما این امکان را می‌دهد که به صورت آنلاین یا حضوری از بهترین پزشکان مشاوره بگیرید.

نظریه واقعیت درمانی چیست؟

ویلیام گلاسر در سال ۱۹۶۲ واقعیت درمانی را ایجاد کرد و ۳۴ سال بعد، در سال ۱۹۹۶، نظریه انتخاب را توضیح داد. او این نظریه را به عنوان به‌روزرسانی نظریه کنترل معرفی کرد و معتقد بود که این نام مثبت‌تر است. نظریه انتخاب بیان می‌کند که افراد می‌توانند با پذیرش مسئولیت بیشتر نسبت به اعمال خود، کنترل زندگیشان را در دست بگیرند.

این نظریه تأکید می‌کند که بسیاری از ناراحتی‌ها ناشی از روابط ضعیف هستند؛ چه زمانی که این روابط وجود ندارند و چه زمانی که رضایت‌بخش نیستند. همچنین، گفته می‌شود که افراد گاهی احساسات منفی را انتخاب می‌کنند که به تصمیم‌گیری‌های منفی منجر می‌شود.

واقعیت درمانی رفتار را به عنوان انتخاب می‌بیند و به ما یاد می‌دهد که اگرچه نمی‌توانیم احساسات خود را کنترل کنیم، اما می‌توانیم بر نحوه تفکر و رفتار خود کنترل داشته باشیم. ما تصمیم می‌گیریم چگونه رفتار کنیم و این انتخاب‌ها می‌توانند به ما کمک کنند تا نیازهای ضروری‌مان را برآورده کنیم یا مانع آن شوند.

واقعیت درمانی نوعی درمان شناختی-رفتاری است که بر بهبود روابط و شرایط کنونی تمرکز دارد و به وقایع گذشته توجه می‌کند. این رویکرد بر این اساس استوار است که بزرگ‌ترین نیاز ما عشق و محبت، احساس تعلق و ارتباط قوی با دیگران است.

هدف این نوع درمان کمک به افراد در کنترل و بهبود زندگی‌شان از طریق یادگیری چگونگی انتخاب‌های بهتر است و کمتر بر تشخیص‌های خاص سلامت روان تمرکز دارد.

نظریه واقعیت درمانی گلاسر

گلاسر بر این باور است که هر انتخابی که افراد می‌کنند، هدف خاصی دارد و آن‌ها سعی می‌کنند بهترین تصمیم را با توجه به اطلاعاتی که دارند بگیرند. در واقعیت درمانی، گلاسر افراد را تشویق می‌کند تا به انتخاب‌های خود به طور عینی نگاه کنند تا ببینند آیا این انتخاب‌ها واقعاً به آن‌ها کمک می‌کنند تا به اهدافشان نزدیک‌تر شوند یا خیر.

تاریخچه واقعیت درمانی

واقعیت درمانی در سال ۱۹۶۵ توسط دکتر ویلیام گلاسر ایجاد شد. این نوع درمان به نگرانی‌های مربوط به مسائلی که از کنترل فرد خارج هستند، مانند رفتار دیگران، تجربیات منفی یا رویدادهای گذشته، توجهی ندارد. بلکه بر روی مسائلی تمرکز می‌کند که فرد می‌تواند با توجه به توانایی‌های خودش کنترل کند.

هدف از واقعیت درمانی

واقعیت درمانی یک نوع روان‌درمانی است. هدف این روش، کمک به افراد برای تغییر رفتارهایشان به گونه‌ای است که نیازهای خودشان برآورده شود، بدون اینکه به نیازهای دیگران آسیب برساند. این روش می‌تواند برای درمان مشکلاتی مانند اختلالات خوردن یا اختلالات اضطرابی مورد استفاده قرار گیرد.

واقعیت درمانگر کیست؟

هدف یک درمانگر واقعیت این است که به افراد کمک کند تا مسئولیت رفتارهای خود را بپذیرند و انتخاب‌های بهتری انجام دهند، به‌طوری‌که در برقراری روابط با دیگران موفق‌تر باشند. دکتر ویلیام گلاسر این روش را در سال ۱۹۶۵ ایجاد کرد و از آن در بیمارستان‌های روان‌پزشکی و زندان‌ها استفاده کرد.

یک درمانگر واقعیت همچنین رابطه‌ای مثبت و قابل اعتماد با بیماران برقرار می‌کند. او اختلالات سلامت روان را تشخیص می‌دهد و درمان می‌کند و برنامه‌های درمانی فردی را بر اساس نیازها و شرایط هر بیمار طراحی می‌کند. این درمانگر به‌طور منظم با بیماران ملاقات می‌کند تا مشاوره دهد، درمان کند و برنامه‌های درمانی را تنظیم کند.

کاربرد واقعیت درمانی

تئوری واقعیت بر توانایی فرد در تصمیم‌گیری برای برآورده کردن نیازهایش تمرکز دارد و سرزنش کردن دیگران را تشویق نمی‌کند.

تکنیک واقعیت درمانی

واقعیت درمانی از تکنیک‌های مختلفی برای تغییر رفتار فعلی افراد استفاده می‌کند. در ادامه، برخی از این تکنیک‌ها را معرفی و توضیح می‌دهیم.

۱. کیفیت در مقابل جهان درک شده

به گفته گلاسر، هر فرد یک دنیای خاص در ذهن خود دارد که شامل اهداف و آرزوهای زندگی‌اش است. برای اینکه ذهن بتواند بخشی از این دنیا را در نظر بگیرد، باید حداقل یک نیاز اساسی را برآورده کند. این دنیای ذهنی بر اساس تمام تجربیات و اتفاقات گذشته شکل می‌گیرد. بنابراین، هر تجربه یا فردی که با آن روبه‌رو می‌شوید، در ذهن شما بر اساس آنچه قبلاً تجربه کرده‌اید، ذخیره می‌شود.

۲. روانشناسی کنترل بیرونی در مقابل درونی

طبق نظر موسسه نظریه انتخاب گلاسر، تئوری انتخاب به معنای تغییر در نحوه تفکر و رفتار شماست. از دیدگاه روانشناسی کنترل بیرونی، شرایط و اتفاقات اطراف شما تأثیرگذار هستند، اما از دیدگاه کنترل داخلی، شما مسئول انتخاب‌های خود و نتایج آن‌ها هستید. به عبارتی، شما می‌توانید با مسئولیت‌پذیری در قبال انتخاب‌هایتان، زندگی‌تان را بهبود ببخشید.

۳. عادت های رابطه

این روش بر روی عادات مثبت و مفیدی مانند مراقبت، همکاری، دوستی، گوش دادن، تشویق، اعتماد و حمایت تمرکز دارد. همچنین به دانش‌آموزان یاد می‌دهد که از عادات مضر مانند قضاوت، نق زدن، کنترل با پاداش، انتقاد، سرزنش، شکایت و مجازات خودداری کنند.

۴. مقایسه مکان

این تئوری به تضاد بین آنچه که شما می‌خواهید (دنیای ایده‌آل‌تان) و آنچه که در واقع دارید (جهان فعلی‌تان) اشاره می‌کند. به گفته گلاسر، اگر این دو بهتر با هم هماهنگ شوند، رفاه عاطفی شما بیشتر خواهد شد.

۵. تئوری انتخاب در واقعیت درمانی

تئوری انتخاب می‌گوید که هر فرد تنها خودش را کنترل می‌کند. این نظریه بیان می‌کند که تلاش برای تغییر خود با تکیه بر عوامل بیرونی بی‌فایده است.

۶. WDEP در واقعیت درمانی

واقعیت درمانی بر اساس سیستم WDEP (خواسته‌ها، انجام دادن، ارزیابی و برنامه‌ریزی) سازماندهی شده است. در این روش، درمانگر با مراجعه‌کنندگان کار می‌کند تا بفهمند چه خواسته‌هایی دارند و چه کارهایی برای رسیدن به آن خواسته‌ها انجام می‌دهند. هدف این ارزیابی این است که مشخص شود آیا این کارها برای آن‌ها مفید است یا به ضررشان تمام می‌شود.

۷. دنیای با کیفیت در مقابل دنیای درک شده در واقعیت درمانی

اگر دنیای درک شده نشان‌دهنده چیزهایی است که ما فکر می‌کنیم داریم، دنیای با کیفیت بیانگر چیزهایی است که ما می‌خواهیم. دنیای با کیفیت مانند یک آلبوم شخصی است که شامل همه افراد، چیزها، ایده‌ها و ارزش‌هایی است که به ما کمک می‌کنند تا زندگی بهتری داشته باشیم.

اصلی ترین ایده های واقعیت درمانی

از جمله اصلی ترین و مهم‌ترین ایده‌های واقعیت درمانی می‌توان موارد نام برده‌ شده در ادامه را ذکر کرد:

کنترل

واقعیت درمانی به کنترل درونی تأکید دارد و بر این باور است که عوامل و تأثیرات بیرونی نمی‌توانند رفتار ما را تغییر دهند. تئوری کنترل می‌گوید وقتی نیازهای اساسی ما برآورده نمی‌شوند یا در تعادل نیستند، رفتار ما بهترین تلاشی است که در آن لحظه برای برآورده کردن یک نیاز خاص انجام می‌دهیم. در واقعیت درمانی، کنترل با مسئولیت ارتباط نزدیکی دارد. دکتر گلاسر می‌گوید وقتی افراد انتخاب‌های نادرستی می‌کنند، در واقع به‌طور غیرمسئولانه در تلاشند نیازهای خود را برآورده کنند. به همین دلیل، واقعیت درمانی هدفش افزایش مسئولیت‌پذیری در قبال رفتارهای شماست.

مسئولیت

پذیرش مسئولیت برای کارهای خود یک نکته مهم در واقعیت درمانی است. وقتی مسئولیت انتخاب‌های قبلی خود را بپذیرید، می‌توانید به ایجاد رفتارهای جدید و مؤثرتر متعهد شوید.

رفتار – اخلاق

رفتارها به دو دسته تقسیم می‌شوند: رفتارهای سازمان‌یافته و رفتارهای سازمان‌دهی مجدد. رفتارهای سازمان‌یافته، اقداماتی هستند که شخص در گذشته برای رفع نیازهای خود انجام داده، ولی ممکن است مفید نباشند. یک واقعیت درمانگر می‌تواند به فرد کمک کند تا این رفتارها را دوباره سازماندهی کند و رفتارهای جدید و مفیدتری را جایگزین آن‌ها کند. واقعیت درمانی بر این اساس است که رفتارها انتخاب‌هایی هستند که افراد می‌کنند و بر مسئولیت‌پذیری در قبال این انتخاب‌ها تأکید دارد. گفته می‌شود این نوع درمان می‌تواند به بهبود علائم روانی و شرایط سلامت روان کمک کند.

لحظه حال

طرفداران واقعیت درمانی معتقدند که تمرکز بر زمان حال و ایجاد رفتارهای جدید برای رفع نیازهای برآورده نشده، بهتر از بررسی گذشته و محدودیت‌های آن است. واقعیت درمانی تأکید می‌کند که رفتار و اقدام‌های کنونی تحت تأثیر گذشته قرار ندارند. بلکه، این رفتارها به‌وسیله نیازهای برآورده نشده در حال حاضر شکل می‌گیرند.

عمل

برنامه‌ریزی و انجام کارهای جدید برای برآورده کردن نیازهایتان با کمک درمانگر، می‌تواند به بهبود رفتار شما کمک کند.

فواید واقعیت درمانی

واقعیت درمانی به فرد کمک می‌کند تا بفهمد انتخاب‌هایش چه تاثیری بر رفاه او دارد. درمانگر و بیمار با هم کار می‌کنند تا اهداف واقعی تعیین کنند، عوامل تحریک‌کننده را شناسایی کنند و راهکارهایی برای جلوگیری از بروز دوباره مشکلات پیدا کنند.

فنون واقعیت درمانی

در اینجا به فنون مختلف واقعیت درمانی و توضیح دقیقی درباره هر یک پرداخته‌ایم. این فنون عبارتند از:

سوال پرسیدن

واقعیت درمانگر با پرسیدن سوالات مکرر به مراجعان کمک می‌کند تا بفهمند واقعاً چه می‌خواهند. او همچنین درباره کارهایی که انجام می‌دهند و برنامه‌های مختلفشان سوال می‌پرسد. این سوالات به کشف دنیای درونی بیمار، شامل خواسته‌ها، نیازها و ادراکات آن‌ها، کمک می‌کند.

سوالات در کشف رفتار، ارزیابی اعمال و تدوین برنامه‌های خاص نقش مهمی دارند. به‌طور کلی، سوالات به چهار روش به واقعیت درمانگر کمک می‌کنند:

1. ورود به دنیای مراجعان
2. دریافت اطلاعات
3. ارائه اطلاعات مفید
4. کمک به مراجعان برای کنترل و بهبود زندگی فردی و اجتماعی‌شان

مثبت اندیشی

واقعیت درمانگرها برنامه‌هایی برای ارائه رفتارهای مثبت و سازنده طراحی می‌کنند و بر تقویت رفتارها و بهبود ذهنیت مراجعان تمرکز دارند. یک واقعیت درمانگر خوب باید راهکارهایی ارائه کند که به مراجع کمک کند تا از احساسات منفی مانند افسردگی و ناامیدی خارج شود و افکار مثبت را جایگزین افکار منفی کند.

در یک جلسه واقعیت درمانی، مراجعه‌کننده معمولاً تشویق می‌شود که:

1. به جای فکر کردن به گذشته، بر زمان حال تمرکز کند.
2. از بحث درباره علائم و تجربیات منفی گذشته خودداری کند.
3. انرژی‌اش را صرف تغییر افکار و رفتارهای خود کند.
4. از انتقاد، سرزنش یا مقایسه خود با دیگران بپرهیزد.
5. برنامه‌ریزی‌های مشخص و اهداف هوشمندانه‌ای برای آینده داشته باشد.

شوخی

در جلسات واقعیت درمانی، گاهی اوقات واقعیت درمانگر از شوخی استفاده می‌کند. این کار به مراجعین کمک می‌کند تا بخندند و از ناراحتی و ناامیدی خود کمی فاصله بگیرند. ارتباط دوستانه بین واقعیت درمانگر و مراجعین باعث می‌شود احساس خوبی داشته باشند و راحت‌تر باشند. همچنین، ایجاد تعادل بین رفتار جدی و شوخی می‌تواند تأثیرات مثبت زیادی در روند درمان داشته باشد.

فنون تناقضی

در تکنیک‌های تناقض، درمانگر به مراجعه‌کننده دستورالعمل‌های متناقض می‌دهد. به این معنی که هر یک از روش‌هایی که پیشنهاد می‌شود، نتیجه مثبتی به دنبال دارد. برای مثال، به مراجعینی که نگران اشتباه نکردن در کار هستند، یاد داده می‌شود که در شرایط خاصی عمداً اشتباه کنند. اگر مراجع به این پیشنهاد عمل کند و در آن موقعیت اشتباه کند، احساس کنترل بیشتری بر مشکل خود خواهد داشت. اما اگر در برابر این پیشنهاد مقاومت کند، این مقاومت نیز تحت کنترل قرار می‌گیرد و رفع می‌شود.

مواجه سازی

در روش مواجهه با مقاومت درمانی، درمانگر تلاش می‌کند تا مددجو را توانمند کند تا انتخاب‌ها و رفتارهای منطقی‌تری داشته باشد. اما در این حالت، رفتار مددجو به جای آنکه به خودمختاری و ارزش شخصی او توجه شود، مورد بررسی قرار می‌گیرد. همچنین، ممکن است در چنین شرایطی مددجو احساس خوبی نداشته باشد و نتواند به رفتارهای غیرمنطقی خود توجه کند.

انتقادات و محدودیت ‌های واقعیت درمانی

انتقادهای اصلی از واقعیت درمانی می‌گوید که این روش ممکن است محدود یا بی‌اثر باشد. دلیل اصلی این است که واقعیت درمانی به رفتارهای گذشته توجه نمی‌کند و شرایط سلامت روان را تشخیص نمی‌دهد. طرفداران این روش معتقدند که تمرکز بر نیازها و رفتارهای فعلی فرد به او کمک می‌کند تا اهداف و اقداماتی برای بهبودی پیدا کند. اما همه متخصصان واقعیت درمانی را قبول ندارند و برخی از انتقادات به آن شامل موارد زیر است:

1. عدم وجود بیماری روانی: دکتر گلاسر ادعا کرده که بیماری روانی وجود ندارد، و این موضوع باعث انتقادات از او در جامعه روانپزشکی شده است.

2. مخالفت با داروها:دکتر گلاسر گفت که برای درمان بیماری‌های روانی نیازی به دارو نیست. منتقدان می‌گویند او بهتر بود به مزایای درمان‌های متداول نسبت به داروها اشاره می‌کرد.

3. نادیده گرفتن ناخودآگاه: برخی افراد معتقدند که واقعیت درمانی نمی‌تواند قدرت ناخودآگاه ما را تشخیص دهد.

4. محدودیت در زمان حال: واقعیت درمانی بر خلاف روش‌های سنتی درمان، هدفش درک مشکلات گذشته نیست و بیشتر به حال و آینده متمرکز است.

جلسات واقعیت درمانی

در جلسات واقعیت درمانی، درمانگر با پرسیدن سوالاتی درباره اینکه چقدر رفتار فعلی فرد به او در برآورده کردن نیازهایش کمک می‌کند، او را ارزیابی می‌کند. وقتی رفتارهای ناکارآمد شناسایی می‌شوند، درمانگر به فرد کمک می‌کند تا کارها و رفتارهای جدیدی را برنامه‌ریزی کند و انتخاب‌های جدید را با بیانی مثبت مطرح کند. همچنین، درمانگر ممکن است به افراد در تمرین این انتخاب‌های جدید کمک کند.

مدت زمان و طول دوره جلسات واقعیت درمانی

جلسات واقعیت درمانی معمولاً بین ۵۰ تا ۵۵ دقیقه طول می‌کشند و به این مدت زمان، ساعت درمانی می‌گویند. در حالی که برخی پزشکان ممکن است جلسات ۴۵ یا ۶۰ دقیقه‌ای برگزار کنند، این مدت زمان ۵۰ تا ۵۵ دقیقه‌ای به عنوان استاندارد در نظر گرفته می‌شود. در بعضی موارد، واقعیت درمانگر ممکن است یک جلسه طولانی‌تر، مانند ۸۰ یا ۸۵ دقیقه، پیشنهاد دهد. با این حال، معمولاً جلسات کمتر از ۴۵ دقیقه برگزار نمی‌شوند، زیرا کار درمانی در زمان‌های کوتاه‌تر دشوار و گاهی غیرممکن است. طول دوره جلسات واقعیت درمانی بسته به شرایط بیمار متفاوت است، اما به طور معمول حدود ۲ ماه ادامه دارد.

در این مقاله با مفهوم واقعیت درمانی آشنا شدید و اطلاعات مفیدی در این زمینه کسب کردید. اما ممکن است هنوز به مشاوره و بررسی شرایط خود توسط یک متخصص نیاز داشته باشید. پیدا کردن یک متخصص معتبر ممکن است دشوار باشد، به‌ویژه با وجود فیلترهای مختلفی که باید در نظر بگیرید. در این مواقع، می‌توانید بهترین روانشناس یا متخصص اعصاب و روان را در وبسایت دکترخوب پیدا کنید. در دکترخوب علاوه بر امکان تعیین وقت برای مشاوره حضوری، می‌توانید از خدمات مشاوره آنلاین با روانشناس و روانپزشک نیز بهره‌مند شوید.