اختلال یادگیری چیست و چگونه درمان می شود؟

زمان مطالعه: 8 دقیقه

اختلال یادگیری یک نوع مشکل در عملکرد مغز است که باعث می‌شود کودکان نتوانند به خوبی اطلاعات را دریافت، منتقل و پردازش کنند. این کودکان لزوماً کم‌هوش نیستند و ممکن است بسیار باهوش باشند، اما در یادگیری درسی دچار مشکل می‌شوند. این اختلال به‌طور کامل درمان نمی‌شود، اما با روش‌های مختلف می‌توان به این کودکان کمک کرد تا مهارت‌های خود را بهبود بخشند.

بسیاری از کودکان در طول تحصیل خود با انجام تکالیف روزمره مشکل دارند. اما اگر فرزند شما در یک زمینه خاص از یادگیری به‌طور مداوم دچار مشکل می‌شود، این ممکن است نشانه‌ای از اختلال یادگیری باشد. آیا فرزند شما با مدرسه مشکل دارد و از خواندن با صدای بلند، نوشتن یا حل مسائل ریاضی می‌ترسد؟ همه این‌ها می‌تواند نشانه‌های ناتوانی در یادگیری باشد. برای فهم بهتر این مشکل و آشنایی با اختلال یادگیری و روش‌های درمان آن، با ما همراه باشید.

اختلال یادگیری چیست؟

اختلال یادگیری یک نوع مشکل عصبی است که بر نحوه عملکرد مغز در ارسال، دریافت و پردازش اطلاعات تأثیر می‌گذارد. کودکان مبتلا به این مشکل ممکن است در خواندن، نوشتن، صحبت کردن، گوش دادن، درک مفاهیم ریاضی و فهم مطالب عمومی دچار مشکل شوند. این موضوع باعث می‌شود یادگیری اطلاعات و مهارت‌های جدید برای آن‌ها سخت‌تر باشد.

به‌طور کلی، اختلال یادگیری به معنای اختلال در یکی یا چند فرآیند روانی اساسی است که در درک یا استفاده از زبان، گفتار یا نوشتار نقش دارند. این اختلال می‌تواند به شکل مشکلاتی در گوش دادن، صحبت کردن، خواندن، نوشتن یا حل مسائل ریاضی بروز کند.

علائم اختلال یادگیری در کودکان چیست؟

اختلال یادگیری در سنین مختلف با نشانه‌های متفاوتی خود را نشان می‌دهد. در ابتدا، والدین باید به این علائم توجه کنند، اما تشخیص نهایی باید توسط یک روانشناس صورت گیرد. به‌طور کلی، علائم اولیه این اختلال شامل موارد زیر است:

– مشکل در توجه و تمرکز: کودک نمی‌تواند به مدت طولانی تمرکز کند.
– حافظه ضعیف: کودک به‌راحتی اطلاعات را فراموش می‌کند.
– پیروی از دستورالعمل‌ها: کودک در دنبال کردن دستورات دچار مشکل است.
– هماهنگی ضعیف: کودک ممکن است در هماهنگی حرکات دست و چشم یا بدن مشکل داشته باشد.
– مشکل در خواندن و درک مطلب: کودک نمی‌تواند متن‌ها را به خوبی بخواند یا بفهمد.
– فهم مفاهیم جدید: کودک در یادگیری مفاهیم جدید دچار مشکل است.
– یادگیری الفبا و اعداد: کودک ممکن است در یادگیری الفبا، روزهای هفته و اعداد مشکل داشته باشد.
– صحبت کردن دیرهنگام: کودک ممکن است دیرتر از دیگر بچه‌ها شروع به صحبت کند.
– رشد آهسته دایره واژگان: کودک ممکن است به‌تدریج واژگان کمتری یاد بگیرد.
– مشکل در نوشتن یا خواندن متن: توانایی کودک در نوشتن یا خواندن متون ضعیف است.

علاوه بر این موارد، دکتر جیمز موریسون در کتاب DSM-۵ توضیحات دقیقی درباره نحوه تشخیص اختلال یادگیری ارائه کرده است.

آفازی و دیس فازی چیست؟

دیس‌فازی وضعیتی است که بر توانایی افراد در تولید کلمات و فهم زبان گفتاری تأثیر می‌گذارد. دیس‌فازی و آفازی علل و علائم مشابهی دارند. برخی منابع می‌گویند که آفازی شدیدتر است و می‌تواند به از دست دادن کامل توانایی‌های گفتاری و درک منجر شود. در مقابل، دیس‌فازی تنها شامل اختلالات زبانی است. این حالت به عنوان یکی از انواع اختلالات یادگیری شناخته می‌شود. همچنین، این اصطلاحات ممکن است برای توصیف از دست دادن قدرت گفتار به دلیل سکته مغزی نیز به کار بروند.

آیا اختلال یادگیری تنها در کودکان است یا در بزرگسالان هم دیده می شود؟

معمولاً فکر می‌شود که اختلال یادگیری فقط در کودکان وجود دارد، اما باید بگوییم که این اختلال ممکن است در بزرگسالان هم وجود داشته باشد. به عنوان مثال، یک بزرگسال ممکن است در خواندن مشکلات جدی داشته باشد، در حالی که دیگری ممکن است در خواندن خوب باشد، اما نتواند افکارش را به‌صورت نوشتاری منتقل کند یا در ریاضیات دچار مشکل باشد. همچنین، برخی از افراد مبتلا به اختلال یادگیری ممکن است در کنترل خود، درک موقعیت‌های اجتماعی و برقراری ارتباط با دیگران دچار مشکل شوند.

علت بروز اختلال یادگیری در کودکان کلاس اول و سایر سنین

اختلال یادگیری در کودکان کلاس اول یا در سال‌های اولیه زندگی علت مشخصی ندارد، اما عوامل مختلفی می‌توانند بر آن تأثیر بگذارند. این اختلال می‌تواند به دلایل زیر در کودکان و بزرگسالان ایجاد شود:

1. سابقه خانوادگی و ژنتیک: اگر در خانواده سابقه اختلالات یادگیری وجود داشته باشد، احتمال ابتلای کودک به این اختلال بیشتر است.

2. خطرات دوران بارداری و نوزادی: عواملی مانند رشد ضعیف جنین در رحم، قرار گرفتن نوزاد در معرض الکل یا مواد مخدر قبل از تولد، زایمان زودرس و وزن بسیار کم کودک هنگام تولد می‌توانند بر بروز اختلال یادگیری تأثیر بگذارند.

3. آسیب روانی: تجربه آسیب روانی یا سوءاستفاده در اوایل کودکی می‌تواند بر رشد مغز تأثیر منفی بگذارد و خطر ابتلا به اختلال یادگیری را افزایش دهد.

4. ضربه جسمی: آسیب‌های سر یا عفونت‌های سیستم عصبی می‌توانند در ایجاد اختلالات یادگیری نقش داشته باشند.

5. آلودگی‌های زیست محیطی: قرار گرفتن در معرض سموم، مانند سرب، با افزایش خطر اختلالات یادگیری مرتبط است.

به‌طور کلی، عوامل روانی، محیطی و وراثتی در بروز ناتوانی‌های یادگیری تأثیرگذار هستند.

از کجا بفهمیم کودک دچار اختلال یادگیری است؟

فقط دانستن درباره اختلال یادگیری و شناخت علائم آن کافی نیست تا بتوان این مشکل را در کودکان یا بزرگسالان تشخیص داد. تشخیص نهایی باید توسط یک روانشناس یا روانپزشک انجام شود. برای تشخیص یک اختلال یادگیری خاص، نیاز است که تاریخچه رشد، وضعیت پزشکی، آموزشی و خانوادگی فرد بررسی شود. همچنین گزارش‌های نمرات آزمون، مشاهدات معلمان و واکنش فرد به مداخلات آموزشی نیز اهمیت دارند. همه این عوامل باید به دقت بررسی شوند تا بتوان نظر نهایی را اعلام کرد.

چگونه بفهمیم فرزندمان دچار اختلال یادگیری است؟

اختلال یادگیری با انجام تست آی کیو (IQ) و یک تست استاندارد شده در زمینه‌های خواندن، نوشتن و حساب قابل تشخیص هستند. بیشتر کودکانی که ناتوانی یادگیری دارند، هوش طبیعی یا حتی بالاتری دارند، اما این توانایی را در آزمون‌های پیشرفت به خوبی نشان نمی‌دهند. روش تشخیص اختلال یادگیری در بزرگسالان نیز مشابه است.

اگر فکر می‌کنید فرزندتان علائم اختلال یادگیری دارد، بهتر است به یک روانشناس مراجعه کنید تا بررسی‌های بیشتری انجام شود. همچنین، کاردرمانی می‌تواند در درمان اختلال یادگیری بسیار مؤثر باشد.

درمان اختلال یادگیری؛ آیا اختلال یادگیری در کودکان قابل درمان است؟

رایج‌ترین روش درمان ناتوانی یادگیری، آموزش ویژه است. قبل از شروع، مربیان آموزش‌دیده یک ارزیابی آموزشی انجام می‌دهند تا پتانسیل تحصیلی و سطح عملکرد تحصیلی کودک را بررسی کنند. ممکن است متخصصانی مثل کاردرمانگر، گفتار درمانگر و زبان درمانگر نیز در این روند کمک کنند. همچنین، برخی داروها می‌توانند با افزایش توجه و تمرکز به یادگیری کودک کمک کنند.

این اختلال درمان قطعی ندارد، اما مداخله زودهنگام می‌تواند اثرات آن را کاهش دهد. افراد مبتلا به ناتوانی‌های یادگیری می‌توانند روش‌هایی برای مقابله با مشکلات خود پیدا کنند. روانشناس کودک و نوجوان در دکترتو می‌تواند با شناسایی نقاط قوت کودک و کمک به جبران ضعف‌ها، به یادگیری او یاری برساند. این مداخلات بسته به نوع و شدت ناتوانی متفاوت خواهد بود.

کمک به درمان اختلال یادگیری در کودکان ابتدایی

خوشبختانه روش‌هایی برای کمک به درمان ناتوانی یادگیری در کودکان وجود دارد. مهم است که با این روش‌ها آشنا شوید و نکات لازم را در آموزش به این کودکان یاد بگیرید.

1. تقسیم درس‌ها به بخش‌های کوچک: معلمان می‌توانند با تقسیم درس‌ها به قسمت‌های کوچک‌تر به دانش‌آموزان کمک کنند تا بهتر یاد بگیرند.

2. استفاده از تصاویر برای سازماندهی اطلاعات: بسیاری از دانش‌آموزان با ناتوانی یادگیری، اطلاعات را بهتر به صورت دیداری پردازش می‌کنند. معلمان و والدین می‌توانند از تصاویر و نمودارها برای توضیح دروس استفاده کنند.

3. شخصی‌سازی آموزش: معلمان باید توجه ویژه‌ای به آموزش فردی و آنلاین برای این کودکان داشته باشند تا به بهترین شکل ممکن یاد بگیرند.

درمان اختلال یادگیری در بزرگسالان

برای بزرگسالان نیز درمان قطعی برای اختلالات یادگیری وجود ندارد. اما استراتژی‌هایی وجود دارند که می‌توانند به بزرگسالان مبتلا به ناتوانی یادگیری کمک کنند، از جمله:

1. خواندن با صدای بلند: این کار می‌تواند به درک بهتر متن کمک کند.
2. گوش دادن به متون صوتی: استفاده از کتاب‌های صوتی یا محتوای صوتی می‌تواند به یادگیری کمک کند.
3. استفاده از کدگذاری رنگی: این روش می‌تواند به سازمان‌دهی و یادآوری اطلاعات کمک کند.
4. استفاده از سازمان‌دهنده‌های گرافیکی: ابزارهایی مانند نمودارها و نقشه‌های ذهنی می‌توانند برای ترتیب دادن اطلاعات و تسهیل یادگیری مفید باشند.

داروی درمان اختلال یادگیری چیست؟

تحقیقات نشان داده که برخی داروها مانند داروهای ضد روان‌پریشی، بنزودیازپین‌ها و داروهای ضد افسردگی می‌توانند در درمان اختلال یادگیری مؤثر باشند. اما نکته مهم این است که این داروها برای همه افراد مناسب نیستند و ممکن است عوارضی داشته باشند.

برخی از بیمارانی که مشکلات یادگیری شدید دارند، ممکن است هنگام مصرف این داروها رفتارهای چالش‌برانگیز، مثل پرخاشگری یا آسیب به خود را نشان دهند. در چنین مواقعی، روانپزشک یا متخصص مغز و اعصاب تصمیم می‌گیرد که کدام نوع دارو برای فرد مناسب است.

پرورش مهارت های اجتماعی و عاطفی و تمرین های اختلال یادگیری

کودکان مبتلا به اختلال یادگیری (LD) لحظات ناامیدی زیادی را تجربه می‌کنند. آن‌ها می‌دانند که اگر ناتوانی در یادگیری نداشتند، بسیاری از چالش‌هایی که با آن‌ها روبرو هستند وجود نداشت. در این شرایط، داشتن ثبات عاطفی و مهارت‌های مقابله‌ای مناسب بسیار مهم است تا به آن‌ها کمک کند از این احساسات عبور کنند.

پرورش مهارت‌های عاطفی و اجتماعی به این کودکان کمک می‌کند تا مشکلات خود را حل کنند و به اهدافشان ادامه دهند. این کار نیاز به کمک یک روانشناس دارد که بتواند در این مسیر به آن‌ها یاری رساند.

درمان اختلال یادگیری با طب سنتی امکان پذیر است؟

درمان اختلالات یادگیری در کودکان و بزرگسالان قطعی نیست، اما راهکارهایی وجود دارد که می‌تواند به بهبود زندگی آن‌ها کمک کند. اگر درمان‌های طب سنتی به صورت آموزش به کودکان مبتلا به اختلال یادگیری ارائه شود و نه صرفاً مصرف داروهای گیاهی، ممکن است این روش‌ها هم مؤثر واقع شوند. قبل از هر گونه درمان، حتماً با روانپزشک یا روانشناس مشورت کنید.

معرفی انواع اختلال یادگیری در مبتلایان

در بخش قبلی درباره اختلال یادگیری به طور کلی صحبت کردیم. حالا در این قسمت می‌خواهیم به طور دقیق‌تر درباره انواع مختلف این اختلالات صحبت کنیم.

۱. نارسا خوانی

اختلال خواندن که به آن نارساخوانی نیز می‌گویند، یکی از مهم‌ترین انواع اختلال یادگیری است. این مشکل زمانی به وجود می‌آید که فرد نتواند به درستی رابطه بین صداها، حروف و کلمات را درک کند. علائم نارساخوانی شامل مشکلات در تشخیص حروف و کلمات، درک معانی و ایده‌ها، سرعت خواندن و روان‌خوانی، و همچنین مهارت‌های واژگان است. تقریباً ۸۵ درصد از افرادی که با اختلال یادگیری مواجه هستند، دچار نارساخوانی هستند.

۲. دیسکالکولی

اختلال ریاضی به مجموعه‌ای از مشکلات در ریاضیات اشاره دارد که شامل ناتوانی در درک اعداد و دشواری در استفاده از اصول ریاضی برای حل مسائل است. این اختلال معمولاً در کودکان دیر تشخیص داده می‌شود.

۳. دیسگرافی

اختلال نوشتن یا دیسگرافی نوعی ناتوانی یادگیری است که باعث ایجاد مشکل در نوشتن می‌شود. افرادی که این اختلال را دارند ممکن است در املای کلمات، خوش‌نویسی و نوشتن افکارشان روی کاغذ دچار مشکل شوند.

۴. دیسپراکسی

اختلال حرکتی یکی دیگر از انواع ناتوانی‌های یادگیری است که به مشکلات حرکتی و هماهنگی اشاره دارد. اگر کودک شما در کارهایی که نیاز به هماهنگی بین دست و چشم دارد، مانند بستن دکمه‌های پیراهن، دچار مشکل است، این می‌تواند نشانه‌ای از ناتوانی در هماهنگی حرکتی باشد.

۵. مشکلات شنوایی و دیداری

چشم‌ها و گوش‌ها ابزارهای اصلی برای انتقال اطلاعات به مغز هستند. اگر این اعضا به درستی کار نکنند، ممکن است یادگیری مختل شود.

بسیاری از کودکانی که با ناتوانی یادگیری مواجه هستند، در خواندن مشکل دارند، برخی دیگر در درک مفاهیم ریاضی و اعداد دچار مشکل هستند، و برخی هم در نوشتن ناتوانی دارند. همچنین، تعدادی از این کودکان با اختلالات حرکتی و هماهنگی، و حتی مشکلات بینایی و شنوایی مواجه هستند.

عوارض اختلال یادگیری و عوارض عدم درمان آن

اگر اختلال یادگیری به موقع و به درستی شناسایی نشود و درمان مؤثری برای آن انجام نگیرد، ممکن است مشکلات دیگری برای کودک ایجاد کند. این مشکلات می‌توانند بر سلامت روان کودک تأثیر بگذارند و احساساتی مانند غم و ناامیدی را در او به وجود بیاورند. عدم تشخیص این مشکل می‌تواند منجر به سوءتفاهم، افزایش استرس یا سرزنش دیگران شود. تحقیقات نشان می‌دهد که ۳۰ تا ۵۰ درصد از والدینی که فرزندشان با این اختلال مواجه است، به دنبال درمان عاطفی برای کودک خود هستند.

بعد از اینکه متوجه شدید اختلال یادگیری چیست و چه علائمی دارد، می‌توانید برای تشخیص دقیق‌تر با یک متخصص صحبت کنید. ناتوانی‌های یادگیری و چالش‌های تحصیلی می‌توانند باعث کاهش عزت نفس، گوشه‌گیری و مشکلات رفتاری در کودکان شوند. با ایجاد یک سیستم حمایتی قوی برای کودکان و بزرگسالان مبتلا به این اختلال و کمک به آنها برای بیان خواسته‌هایشان، می‌توانید به آنها در مقابله با این چالش‌ها یاری دهید.

شما می‌توانید از طریق دکترخوب با بهترین روانشناس‌ها، روانپزشک‌ها و کاردرمانگران تماس بگیرید تا برای درمان اختلال یادگیری نوبت بگیرید یا از مشاوره آنلاین با روانشناس‌ها و روانپزشک‌های کودک بهره‌مند شوید.