درمان اختلال اضطراب اجتماعی

زمان مطالعه: 7 دقیقه

اختلال اضطراب اجتماعی، که به آن فوبیای اجتماعی هم می‌گویند، چیزی بیشتر از کمرویی ساده است. این اختلال باعث می‌شود که فرد از مواجهه با دیگران یا انجام فعالیت‌های اجتماعی بترسد. افراد مبتلا به این اختلال، نگرانند که دیگران آن‌ها را مضطرب، ناتوان یا گیج بدانند.

در موقعیت‌های اجتماعی، این افراد ممکن است به دلیل ترس از اینکه دیگران لرزش دست‌ها یا صدای آن‌ها را متوجه شوند، از صحبت کردن در جمع بترسند. همچنین، ممکن است به خاطر نگرانی درباره ضعف در توانایی بیان خود، اضطراب شدیدی تجربه کنند.

کسانی که دچار هراس اجتماعی هستند، معمولاً در موقعیت‌های اجتماعی که برایشان استرس‌زا است، نشانه‌های جسمانی اضطراب را تجربه می‌کنند. این نشانه‌ها می‌تواند شامل تپش قلب، لرزش، تعریق، مشکلات معده، اسهال، تنش عضلانی، قرمزی صورت و لرزش دست‌ها باشد.

شروع اختلال اضطراب اجتماعی

اختلال اضطراب اجتماعی معمولاً از دوران نوجوانی شروع می‌شود و معمولاً در حدود سیزده سالگی آغاز می‌شود.

در این دوره، با شروع بلوغ و تغییرات مختلف بدنی و اجتماعی، نوجوان باید آماده ورود به جامعه و روابط اجتماعی جدید باشد. او باید توانایی انجام وظایف و تکالیف مختلف را در خود تقویت کند.

علائم اختلال اضطراب اجتماعی در نوجوانان

گاهی اوقات نوجوانان، با وجود داشتن توانایی‌ها و ویژگی‌های مثبت، از شرکت در فعالیت‌های اجتماعی و نشان دادن این مهارت‌ها به معلمان، همکلاسی‌ها و حتی خانواده دوری می‌کنند. آن‌ها ممکن است از هر روشی برای اجتناب از این موقعیت‌ها استفاده کنند.

برای مثال، نوجوانی که در نواختن پیانو مهارت بالایی دارد، اما از حضور در کنسرت گروهی خودداری می‌کند. او ممکن است به دلیل ترس از اشتباه کردن و خرابکاری، چند روز قبل از کنسرت عمدی خود را جراحت کند تا بهانه‌ای برای غیبت پیدا کند.

یا نوجوانی دیگر ممکن است از این بترسد که رفتار او عجیب به نظر برسد یا اینکه اگر از جنس مخالف درخواست کند و با پاسخ منفی مواجه شود، مورد تمسخر قرار گیرد. به همین دلیل، او از برقراری ارتباط با جنس مخالف اجتناب می‌کند.

همچنین، ممکن است یک دانش‌آموز نوجوان به خاطر ترس از فراموش کردن پاسخ، اشتباه کردن، تپق زدن، یا سرخ شدن در برابر دیگران، از ارائه کنفرانس یا پاسخ دادن به سوالات استاد خودداری کند.

این‌ها نمونه‌هایی از اختلال اضطراب اجتماعی در نوجوانان هستند که باعث می‌شود آن‌ها از موقعیت‌های اجتماعی بترسند و از شرکت در فعالیت‌های مختلف خودداری کنند.

ریشه اختلال اضطراب اجتماعی نوجوانان

اختلال اضطراب اجتماعی چیزی فراتر از کمرویی و ناتوانی موقتی است. برای توضیح این اختلال در نوجوانان، می‌توانیم به مفهومی به نام “تماشاگران خیالی” که روان‌شناسان رشد درباره دوره نوجوانی مطرح کرده‌اند، اشاره کنیم.

این مفهوم می‌گوید که در دوره بلوغ، نوجوانان توانایی جدیدی پیدا می‌کنند که به آن‌ها امکان می‌دهد به خود و افکارشان بیشتر توجه کنند. این توانایی باعث می‌شود که نوجوانان خودآگاهی بیشتری پیدا کنند و فکر کنند که همه در حال تماشای آن‌ها هستند.

به عبارت دیگر، نوجوانان تصور می‌کنند که در مرکز توجه دیگران قرار دارند و این باعث می‌شود که آن‌ها خود را بیشتر در معرض قضاوت و بررسی دیگران ببینند. این نوع خودمحوری و خودآگاهی باعث می‌شود که نوجوانان تلاش زیادی کنند تا از شرمنده شدن در جمع جلوگیری کنند.

علاوه بر این، دوره بلوغ با تغییرات بدنی و ظاهری نیز همراه است. این تغییرات، به همراه مفهوم تماشاگران خیالی، باعث می‌شود که نوجوانان به ظاهر و نشانه‌های جسمانی خود بسیار حساس شوند و به شدت به عملکرد خود در حضور دیگران توجه کنند.

اگر نوجوانان تجربیات منفی گذشته، پیام‌های منفی از والدین یا دیگران، واکنش‌های منفی از همسالان، یا یادآوری شکست‌های قبلی را تجربه کرده باشند، این موارد می‌توانند بر ارزیابی‌های شخصی آن‌ها تأثیر بگذارند و باعث شوند که به‌طور مداوم خود را زیر سؤال ببرند.

وقتی نوجوانان در جمع، با دیگران تعامل می‌کنند، به خصوص در حضور جنس مخالف، یا در فعالیت‌هایی مانند ارائه کنفرانس و نواختن ساز، این ساز و کارهای ذهنی فعال می‌شود و ممکن است به واکنش‌های بدنی و نقایص رفتاری بیش از حد توجه کنند. این توجه و نگرانی بیش از حد می‌تواند منجر به احساسات منفی و برداشت‌های سوگیرانه درباره عملکردشان در موقعیت‌های اجتماعی شود.

دلایل اضطراب اجتماعی در نوجوانان

پژوهشگران در حوزه شناختی رفتاری معتقدند که اختلال اضطراب اجتماعی ناشی از نحوه تفکر نوجوانان است که باعث می‌شود آن‌ها تصویری بسیار منفی از خود و توانایی‌هایشان بسازند. این تصاویر منفی مانند یک لنز یا فیلتر عمل می‌کنند و نوجوانان اطلاعاتی را که از محیط دریافت می‌کنند، با توجه به این تصورات منفی پردازش می‌کنند.

به عبارت دیگر، خودادراکی منفی نقش مهمی در ایجاد و حفظ علائم اضطراب اجتماعی دارد. این مدل فرض می‌کند که وقتی نوجوانان تصویری تحریف‌شده و منفی از خود دارند، خود را به عنوان فردی ناکام می‌بینند که حتی نمی‌تواند حداقل انتظارات را برآورده کند.

نوجوانان مبتلا به اختلال اضطراب اجتماعی معمولاً از موقعیت‌های ترسناک دوری می‌کنند و به ندرت خود را مجبور می‌کنند که با این موقعیت‌ها روبرو شوند. اگر مجبور به مواجهه با این موقعیت‌ها شوند، اضطراب شدیدی را تجربه خواهند کرد.

همچنین، ممکن است اضطراب انتظاری نیز قبل از رویارویی با موقعیت‌های اجتماعی یا عمومی، مانند نگرانی مداوم چند هفته قبل از شرکت در یک مهمانی، بروز کند.

اضطراب انتظاری باعث می‌شود که نوجوانان دائماً نگران بروز علائم اضطراب اجتماعی در موقعیت‌های آینده باشند. این نگرانی‌ها به طور مداوم باعث می‌شود که آن‌ها تصور کنند در این موقعیت‌ها عملکرد ضعیفی خواهند داشت و این تصور، خود به شرمندگی و اضطراب بیشتر می‌انجامد.

این چرخه معیوب ادامه می‌یابد و به تدریج، نوجوانان برای مقابله با علائم اضطراب اجتماعی و مدیریت وظایف پیش رو، به استفاده از راهکارهای ناکارآمد و آسیب‌زننده مانند رفتارهای ایمنی، اجتناب از موقعیت‌ها و تحریف‌های شناختی روی می‌آورند.

نتیجه استفاده از این راهکارهای ناکارآمد این است که خودادراکی منفی تقویت می‌شود و اضطراب اجتماعی بدتر می‌شود.

درمان  اضطراب اجتماعی در نوجوانان

درمان اختلال اضطراب اجتماعی معمولاً با کمک روان‌شناس انجام می‌شود و شامل دو روش اصلی است: روان‌درمانی و دارو درمانی.

روان‌درمانی

روان‌درمانی روش‌هایی است که روان‌شناس برای کمک به درمان اختلال اضطراب اجتماعی استفاده می‌کند. یکی از روش‌های مهم در این زمینه، درمان شناختی-رفتاری (CBT) است. CBT به اصلاح و بهبود افکار منفی کمک می‌کند و شامل سه نوع تکنیک اصلی است:

1. رویارویی با عامل اضطراب
در این تکنیک، روان‌شناس سعی می‌کند شما را در موقعیت‌هایی که باعث اضطراب می‌شود، قرار دهد. این مواجهه می‌تواند به صورت تصور کردن یا تجربه واقعی موقعیت استرس‌زا باشد. در ابتدا، شرایط شبیه‌سازی شده و سپس به تدریج شما با موقعیت‌های واقعی رو‌به‌رو می‌شوید.

2. تمرین‌های بازسازی شناختی
این تمرینات به یافتن و بررسی افکار منفی و جایگزین کردن آن‌ها با افکار مثبت کمک می‌کند. هدف این است که افکار منفی که باعث اضطراب می‌شوند، شناسایی و تغییر یابند.

3. تمرین مهارت‌های اجتماعی
این تکنیک شامل تمرین‌هایی مثل نقش بازی کردن و قرار گرفتن در موقعیت‌های اجتماعی فرضی است. هدف این تمرینات کاهش اضطراب و تقویت مهارت‌هایی مانند برقراری تماس چشمی، صحبت کردن در جمع و شروع مکالمه با دیگران است.

تکنیک ACT

ACT (درمان پذیرش و تعهد) روشی است که پس از CBT توسعه یافته است. این تکنیک به شما می‌آموزد که به جای تلاش برای حذف اضطراب‌ها، آن‌ها را بپذیرید و با آن‌ها زندگی کنید. روان‌شناس در این روش از تمرینات و آموزش‌هایی استفاده می‌کند که به افزایش خودآگاهی کمک می‌کند.

روانکاوی

روانکاوی برای کسانی مناسب است که تنش‌های حل نشده‌ای از دوران کودکی دارند که می‌تواند منجر به اضطراب در بزرگسالی شود. در این روش، روان‌شناس به بررسی تجربیات و مشکلات دوران کودکی می‌پردازد تا منبع اضطراب در دوران بزرگسالی را شناسایی و درمان کند.

درمان اختلال اضطراب اجتماعی (SAD) به شدت علائم عاطفی و جسمی دارد و میزان تأثیر آن بر عملکرد روزانه بستگی دارد. مدت زمان درمان هم می‌تواند متفاوت باشد. بعضی افراد ممکن است به درمان اولیه خوب پاسخ دهند و نیازی به ادامه درمان نداشته باشند، در حالی که دیگران ممکن است نیاز به حمایت طولانی‌مدت داشته باشند.

دارو و روان‌درمانی هر دو می‌توانند در درمان اضطراب اجتماعی موثر باشند. وقتی اضطراب اجتماعی در تمام موقعیت‌ها رخ می‌دهد، ترکیب دارو و روان‌درمانی بهترین نتیجه را می‌دهد. اما در مواردی که اضطراب فقط در موقعیت‌های خاصی مثل صحبت در جمع یا تعاملات اجتماعی مشخص است، روان‌درمانی به تنهایی ممکن است کافی باشد.

اگر تشخیص داده شده‌اید که دچار اضطراب اجتماعی هستید یا فکر می‌کنید ممکن است به این اختلال دچار باشید، بدانید که درمان و غلبه بر آن امکان‌پذیر است.

درمان های روانشناختی

روان‌درمانی می‌تواند به تنهایی یا همراه با داروهای تجویزی استفاده شود. این روش‌ها به کمک فرد می‌آیند تا رفتارهای خود را به سمت رفتارهای مثبت تغییر دهد. ممکن است برخی افراد از مراجعه به روان‌درمانگر یا روانپزشک احساس خجالت کنند، اما میلیون‌ها نفر از این خدمات بهره می‌برند و بهبود می‌یابند. هیچ دلیلی برای شرمندگی وجود ندارد.

برای شروع، می‌توانید افکار و احساسات خود را یادداشت کنید تا در اولین جلسه با درمانگر خود به راحتی درباره آن‌ها صحبت کنید. هرچند ممکن است در ابتدا دشوار به نظر برسد، اما با صداقت بیشتر در صحبت کردن با پزشک خود، می‌توانید بهتر و سریع‌تر به مدیریت اضطراب خود بپردازید.

درمان شناختی رفتاری (CBT)

CBT (روان‌درمانی شناختی-رفتاری) درمان اصلی برای اختلال اضطراب اجتماعی (SAD) است. این نوع درمان به منظور تغییر افکار و رفتارهای شما طراحی شده تا احساسات شما را بهبود بخشد. سه تکنیک اصلی CBT عبارتند از:

1. مواجهه درمانی: در این تکنیک، شما به تدریج با موقعیت‌های ترسناک روبرو می‌شوید تا به آن‌ها عادت کنید و اضطراب خود را کاهش دهید.

2. ساختاردهی مجدد شناختی: در این روش، افکار منفی و نادرست شناسایی و تغییر داده می‌شود تا افکار مثبت‌تری جایگزین آن‌ها شود.

3. آموزش مهارت‌های اجتماعی: این تکنیک شامل تمرین‌های مختلف برای بهبود مهارت‌های ارتباطی و اجتماعی شماست.

درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT)

ACT (درمان پذیرش و تعهد) یک تکنیک “موج سوم” است که پس از CBT توسعه یافته و بر اساس فلسفه بودایی بنا شده است. در ACT، شما یاد می‌گیرید که به جای تلاش برای حذف افکار منفی و اضطراب، آن‌ها را بپذیرید. با جدا کردن خود از اضطراب اجتماعی، انتظار می‌رود که علائم شما به طور طبیعی کاهش یابد. درمانگر ACT از تمرین‌های تجربی، مداخلات بر اساس ارزش‌ها و آموزش مهارت‌های ذهن‌آگاهی برای کمک به شما استفاده می‌کند.

در درمان اضطراب اجتماعی در نوجوانان، هدف این است که توجه منفی و تصورات نادرست درباره خود را کاهش دهیم و آن‌ها را با تصاویری واقع‌بینانه‌تر جایگزین کنیم.

به عبارت دیگر، در درمان تلاش می‌شود تا نوجوانان با استفاده از تمرین‌های رفتاری، یادگیری مهارت‌های اجتماعی، آگاهی از اشتباهات فکری و یادگیری راه‌های مقابله با آن‌ها، با موقعیت‌های اجتماعی روبرو شوند. این فرآیند به آن‌ها کمک می‌کند تا تصویر صحیح و مثبتی از خود پیدا کنند و اضطراب‌شان کاهش یابد.