چگونه بازی می‌تواند به رشد عاطفی و اجتماعی کودکان کمک کند؟

زمان مطالعه: 10 دقیقه

بازی درمانی امروزه به عنوان یک روش برای درمان مشکلات کودکان استفاده می‌شود. این روش به کودکان کمک می‌کند تا مشکلات و احساسات خود را درک کنند و ویژگی‌های روحی خود را بشناسند.

بازی برای کودکان ضروری است زیرا آنها می‌توانند احساسات مانند ترس، ناراحتی، شادی و خشم خود را از طریق بازی بیان کنند و این به آنها احساس امنیت و ارزشمندی می‌دهد.

در حین بازی، کودکان می‌آموزند چگونه مسائل خود را حل کنند و این باعث می‌شود که اعتماد به نفس و خودمختاری خود را تقویت کنند.

بسیاری از والدین با اصطلاح “بازی درمانی کودک” آشنا نیستند، اما این مفهوم بسیار مهم است، به ویژه برای کودکانی که اختلالات رفتاری و روانی دارند.

در این مقاله، ما قصد داریم تا به شما با مفهوم بازی درمانی کودک آشنا شویم و نکاتی را برای انجام آن در منزل به همراه کودکتان بیان کنیم.

بازی درمانی کودک یعنی استفاده از بازی به عنوان یک ابزار برای کمک به کودک در مقابله با مشکلات و نگرانی‌هایش. این روش می‌تواند به شناسایی و درمان انواع مختلف مشکلات کودکان کمک کند.

از جمله مواردی که بازی درمانی می‌تواند کمک کند به مانند: مشکلات رفتاری، ناراحتی‌ها، و یا مشکلات ارتباطی کودک.

استفاده از بازی درمانی کودک در منزل نیز می‌تواند بسیار مفید باشد. شما می‌توانید بازی‌هایی انتخاب کنید که کمک کننده و پرمعنا برای کودک باشند و به وی کمک کنند تا مشکلاتش را درک کند و با آنها برخورد کند.

مثلاً می‌توانید با کودک بازی‌هایی انجام دهید که او را تشویق به بیان احساساتش کنند، مثل بازی با عروسک‌ها یا بازی‌های داستانی.

هدف این بازی‌ها این است که کودک احساسات خود را بیان کرده و درک بهتری از خود و مشکلاتش پیدا کند.

به طور کلی، بازی درمانی کودک یک ابزار موثر است که به والدین کمک می‌کند تا بهتر درک کنند که چگونه می‌توانند به کودک خود کمک کنند.

اگر مایلید اطلاعات بیشتری درباره بازی درمانی کودک در منزل بدست آورید، مقاله را به طور کامل مطالعه کنید.

بازی درمانی چیست؟

همانطور که در ابتدا گفته شد، بازی درمانی کودک در منزل یک روش بسیار موثر است که به افزایش روحیه، اعتماد به نفس و حل مشکلات کودک کمک می‌کند.

با استفاده از تکنیک‌های مختلف بازی درمانی، می‌توانید برای مدتی مشکلات و انرژی‌های منفی کودک را کنترل کنید. این روش به ویژه برای کودکانی که با مشکلات رفتاری روبرو هستند، بسیار مفید است.

کودکان به طور طبیعی فعالیت‌های خود را از طریق بازی و سرگرمی انجام می‌دهند، به خصوص کودکان زیر ۷ سال. با استفاده از بازی درمانی، می‌توانید به کودکان مسائل و مفاهیم مختلف را به شکلی آموزش دهید که آنها بتوانند به راحتی درک کنند.

بازی درمانی به کودک کمک می‌کند تا انرژی‌های منفی و نگرانی‌هایش را تخلیه کند. به این ترتیب، می‌تواند به کاهش قابل توجه مشکلات روحی و روانی مانند ناراحتی و افسردگی کمک کند.

انواع بازى درمانى

کودکان به دلایل مختلف، روحیات متفاوتی دارند و احساسات مختلفی را تجربه می‌کنند. عواملی که در انتخاب نوع بازی کودکان تأثیرگذار هستند عبارتند از: تفاوت‌های شخصیتی، سلامتی بدنی، رشد جسمانی و حرکتی، توانایی هوشی، جنسیت، خلاقیت، فرهنگ خانواده و محل زندگی.

بازی درمانی به انواع مختلفی تقسیم می‌شود:

1. بازی درمانی فعال: در این روش، کودک تعداد محدودی اسباب بازی دارد و درمانگر همواره با او بازی می‌کند. در این نوع بازی درمانی، محیطی تحریک‌دهنده ایجاد می‌شود که کودک را به سوی یک نوع بازی خاص هدایت می‌کند. به عنوان مثال، اگر کودک مشکلی در رابطه با یک نوزاد تازه متولد شده دارد، بازی های ساخت خانه برای کودک طراحی می‌شود تا با نوزاد مجازی تعامل داشته باشد.

2. بازی درمانی غیرفعال: در این روش، محدودیت خاصی در بازی کودک اعمال نمی‌شود و کودک می‌تواند به طور آزاد انتخاب کند که چه کاری را انجام دهد. درمانگر نیز مداخله‌ای کمتری در بازی کودک دارد و وسایل بازی را محدود نمی‌کند. این روش به کودک اجازه می‌دهد تا به طور خودجوش به بازی بپردازد و در نتیجه، بیان احساسات و افکار خود را تقویت کند و احساسات کودک را بشناسد.

در هر دو روش بازی درمانی، هدف اصلی تقویت مهارت‌ها و رشد روانی کودکان است و این به کودکان کمک می‌کند تا احساس امنیت، ارزشمندی، اعتماد به نفس و استقلال طلبی را در خود تقویت کنند.

راهکارها و بازی‌هایی برای کنترل خشم کودکان بر اساس بازی درمانی

خشم یکی از احساسات طبیعی در انسان است که به کودکان هم می‌رسد. خشم به فرد کمک می‌کند که احساسات خود را ابراز کند و اگر در زمان و مکان مناسب باشد، به حفظ سلامت روان کودک کمک می‌کند.

برای کمک به کودکان در کنترل خشمشان، از بازی درمانی استفاده می‌شود. این بازی‌ها به کودکان کمک می‌کنند تا یاد بگیرند چگونه با خشمشان برخورد کنند. برخی از بازی‌های مفید در این زمینه عبارتند از:

1. کوبیدن و پرت کردن اشیاء: کودکان معمولا وقتی خشمگین هستند، اشیاء را می‌کوبند یا پرت می‌کنند. این بازی‌ها به آنها اجازه می‌دهند که احساسات خود را به صورت فیزیکی تخلیه کنند و در نتیجه خشمشان را کنترل کنند.

2. بازی درمانی و بروز خشم: بازی درمانی می‌تواند به کودکان کمک کند که خشم خود را در زمان و مکان مناسب ابراز کنند و همچنین یاد بگیرند که چگونه با این احساسات برخورد کنند.

3. مهارت کنترل خشم: والدین و مربیان می‌توانند از همان دوران کودکی شروع کنند تا به کودکانشان مهارت‌های کنترل خشم را آموزش دهند، بهترین راه برای این کار استفاده از بازی‌های درمانی است.

بازی‌های درمانی نه تنها به کودکان کمک می‌کنند که خشم خود را مدیریت کنند، بلکه به آنها می‌آموزند که احساسات خود را بهبود بخشند و با مشکلات روانی بهتری روبرو شوند.

مزایای بازی درمانی کودک در منزل

در این بخش به مزایای بازی درمانی کودک در منزل می‌پردازیم. بازی درمانی، یک روش بسیار موثر است که ویژگی‌های مثبت زیادی دارد. اگر کودک شما با اختلالاتی مانند استرس، اضطراب، افسردگی یا پرخاشگری روبرو است، این روش می‌تواند به شکلی کامل به ریشه‌یابی این مشکلات کمک کند و زمینه‌ی درمان و بهبود را فراهم آورد.

اما برای بهبود کیفیت کار و حاصل بهتر، ابتدا لازم است که با حضور یک روان درمانگر شروع شود.

روش کار به این صورت است که روانشناس هنگام بازی با کودک، تمام رفتارهای او را دقیق مشاهده و بررسی می‌کند. او در طول بازی، رفتارهای کودک را نظارت می‌کند و پس از پایان بازی، راه‌حل‌هایی برای بهبود و رفع مشکلات ارائه می‌دهد.

اما توصیه می‌شود که در ابتدا، والدین یا روانشناسان همراه کودک در بازی شرکت کنند، زیرا ممکن است کودک از ابتدا تمایلی به شروع بازی نداشته باشد.

در این شرایط، حضور والدین یا روانشناسان در بازی می‌تواند کمک زیادی به آغاز و پیشرفت بازی کودک کند.

۷ بازی بر اساس بازی درمانی برای کنترل خشم در کودکان

بسیاری از شما این بازی‌ها را می‌شناسید و گاهی با فرزندتان آن‌ها را بازی کرده‌اید؛ اما شاید ندانید که همین بازی‌های ساده می‌توانند به فرزندتان کمک کنند تا احساساتشان را مدیریت کرده و خشم خود را کنترل کنند. در ادامه چند بازی که می‌تواند به آموزش مهارت کنترل خشم کودکان کمک کند را بیان می‌کنیم:

1. بازی شکار: در این بازی، فرزندتان می‌تواند نقش یک شکارچی را بازی کند و اشیاء کوچکی مانند توپ‌های پنبه‌ای یا کارتن‌های خالی را به عنوان دیوانه‌های وحشی “شکار” کند. این بازی به کودک کمک می‌کند تا انرژی خود را تخلیه کند و از احساسات خود استفاده کند بدون اینکه به دیگران صدمه بزند.

2. بازی تعاملی با اسباب‌بازی: این بازی شامل بازی با عروسک‌ها، اتومبیل‌ها یا تمامیت‌های دیگر است. از فرزندتان بخواهید که داستانی را با اسباب‌بازی‌هایش بسازد و در آن شخصیت‌ها با یکدیگر تعامل کنند. این کمک می‌کند تا خلاقیتشان تقویت شود و به طور موثر احساسات خود را بیان کنند.

3. بازی برجسته سازی: این بازی شامل ساختن برج‌هایی از بلوک‌های ساختمانی مانند لگو یا بلوک‌های چوبی است. از فرزندتان بخواهید که برجی بسازد و آن را با دقت و حوصله بالا برای مدتی حفظ کند. این بازی به کودک کمک می‌کند که تمرکزش را افزایش دهد و احساس خود را تحت کنترل داشته باشد.

این بازی‌ها نه تنها سرگرم‌کننده هستند بلکه به فرزندتان کمک می‌کنند تا در مواقعی که خشمگین هستند، بازی‌های سازنده‌تری را انجام دهند و احساسات خود را بهبود بخشند.

4.در این بازی درمانی، کودک می‌تواند پاهایش را به هر شکلی که دوست دارد به زمین بکوبد. به کودک بگویید که وقتی عصبانی و خشمگین است، می‌تواند با ضربه زدن به زمین، احساسات منفی خود را تخلیه کند و آن‌ها را از بین ببرد.

برای این بازی، مطمئن شوید که کودک کفش پوشیده است یا روی یک سطح نرم می‌کوبد تا از آسیب دیدن جلوگیری شود.

۵. بازی درمانی با گِل بازی و خمیر بازی یکی از بهترین بازی‌هایی که می‌توان برای پرورش کودکان استفاده کرد، بازی با گِل و خمیر بازی است. امروزه برخی والدین به دلیل مسائل بهداشتی این بازی را برای کودکان خود منع می‌کنند، اما با رعایت اصول بهداشتی، این بازی می‌تواند برای رشد خلاقیت و کنترل هیجانی کودکان بسیار موثر باشد.

بهتر است از قالب‌های آماده برای این بازی استفاده نکنید، تا کودک بتواند به آزادی هیجانات خود را بیان کند. این بازی برای کودکان با سن ۳ تا ۱۱ سال مناسب است.

۶. بازی درمانی با بادکنک‌های خشم: در بازی درمانی با بادکنک‌های خشم، کودک می‌تواند خشم خود را به طور مستقیم بیان کند.

او می‌تواند با نفس‌های عمیق و سنگین، همراه با انفجارهای بادکنک، خشم خود را داخل بادکنک وارد کند. والدین باید به کودک بفهمانند که هنگام پر کردن بادکنک، در واقع خشمش را به داخل آن می‌ریزد.

سپس از کودک بخواهید که بادکنک را بترکاند. این کار به کودک کمک می‌کند که بدون اینکه به کسی آسیبی برساند، خشم خود را تخلیه کند. همچنین کودک می‌تواند با دیدن باد بردن بادکنک و خالی شدن آن، خشم خود را کمتر ببیند.

۷. بازی درمانی با پاره کردن روزنامه: برای کنترل خشم کودکان با استفاده از بازی درمانی، به او مقداری روزنامه باطله بدهید و بگویید هر وقت عصبانی شد و خواست واکنش نشان دهد، روزنامه‌ها را ریز ریز کند.

این کار به کودک کمک می‌کند تا خشمش را به طریقی کنترل کند که به هیچ کس آسیب نمی‌زند و همچنین به او اجازه می‌دهد تا احساسات خود را به صورت آزادانه بیان کند.

محیط مناسب برای بازی درمانی

یکی از سوالات مهمی که والدین معمولاً مطرح می‌کنند این است که چگونه می‌توانند یک محیط مناسب برای بازی درمانی کودک در منزل فراهم کنند؟ بازی درمانی برای کودکان بسیار موثر است و اینکه محیط بازی مناسبی داشته باشند می‌تواند تأثیر بسزایی داشته باشد.

چه ویژگی‌هایی باید در محیط بازی درمانی کودک وجود داشته باشد؟

1. تهویه مناسب و نور کافی: اتاقی که برای بازی درمانی استفاده می‌شود، باید دارای تهویه مناسب و نور کافی باشد. اتاق نباید خیلی تاریک باشد تا کودک احساس نامطمئنی نکند، اما همچنین نباید خیلی روشن باشد که بازی کودک را مختل کند.

2. تجهیزات بازی: تمامی اسباب بازی و تجهیزات مورد نیاز برای بازی کودک باید در این اتاق فراهم شده باشد. این شامل اسباب بازی، اسباب‌بازی های آموزشی، پازل ها و … می‌شود. این اسباب بازی ها نباید از اندازه ای باشند که کودک را در حرکت آنها محدود کنند.

3. رنگ آمیزی و شادی: اتاق باید رنگارنگ و شاد باشد تا کودک را به بازی و فعالیت تشویق کند.

4. محدودیت حرکت: در طول بازی، کودکان نباید اجازه خروج از اتاق را داشته باشند تا از اسباب بازی های خود استفاده کنند و به درستی از آنها برخورد کنند.

5. انتخاب اسباب بازی: در انتخاب اسباب بازی های بازی درمانی، به دقت بالایی نیاز است تا ابزارهایی که مناسب بازی درمانی هستند و از نظر ایمنی و مناسبی برای کودکان باشند، انتخاب شوند.

با فراهم آوردن چنین محیطی، والدین می‌توانند بازی درمانی کودک خود را تسهیل کرده و بهبود مشکلات روحی و رفتاری او را ترویج کنند.

برای مثال در هر جلسه بازی درمانی از یکسری اسباب بازی های مخصوص استفاده می شود. برخی از این اسباب بازی ها به شرح زیر می باشد:

• لوازم نقاشی
• عروسک، شیشه شیر نوزاد
• توپ
• خانه

روانشناس در هر جلسه از بازی درمانی از اسباب بازی های خاصی استفاده می‌کند که بر اساس نیاز و وضعیت کودک انتخاب می‌شوند.

او ممکن است در بازی شریک کودک باشد یا به کودک بگوید که به تنهایی شروع به بازی کردن کند. در واقع، روانشناس می‌تواند از دو روش مستقیم و غیرمستقیم در بازی درمانی استفاده کند.

انواع بازی درمانی

جالب است بدانید که برای بازی درمانی از انواع مختلف بازی و سرگرمی استفاده می‌شود. نوع بازی که انتخاب می‌شود، بیشتر به انتخاب روانشناس و روحیه کودک بستگی دارد.

به عنوان مثال، شرایط مانند حالت روحی، سلیقه، وضعیت ذهنی و جسمی کودک بر انتخاب بازی تأثیر زیادی دارد.

درمانگران از بازی‌های مختلف برای کودکان استفاده می‌کنند تا مهارت‌ها و وضعیت ذهنی آن‌ها را بهبود بخشند. این بازی‌ها شامل سه دسته می‌شوند:

۱. آموزشی: این بازی‌ها برای آموزش مهارت‌های مختلف به کودکان طراحی شده‌اند. از طریق بازی با اسباب‌بازی، مسائل مختلف به آن‌ها آموزش داده می‌شود.

۲. جسمی: کودکان علاقه زیادی به بازی‌هایی دارند که نیازمند فعالیت جسمانی هستند. این بازی‌ها به آن‌ها کمک می‌کنند تا انرژی و استرس خود را تخلیه کنند. روانشناس می‌تواند از این بازی‌ها برای ارزیابی سطح استرس و اضطراب کودک استفاده کند.

۳. خلاقیتی: خلاقیت و تخیل قسمت مهمی از زندگی کودکان است. از این رو، بازی‌های خلاقیتی مانند جورچین، بازی با کلمات، و موسیقی به آن‌ها ارائه می‌شود تا قدرت خلاقیت و تخیل خود را تقویت کنند.

نکات مهم

اگر در خانه از روش‌های بازی درمانی کودک استفاده می‌کنید، حتماً باید به نکات زیر توجه کنید:

1. از تبلت، کامپیوتر، گوشی موبایل و دستگاه‌های الکترونیکی برای بازی با کودک استفاده نکنید.
2. قبل از شروع بازی، به کودک اطلاع دهید و در طول بازی از جملات دستوری استفاده نکنید.
3. به کودک اجازه دهید تا به تنهایی از وسایل بازی استفاده کند و حس استقلال را تجربه کند.
4. در حین بازی، حساسیت زیادی نشان ندهید و تمرکز خود را بر روی روند بازی او قرار دهید.
5. از سرزنش کردن کودک در طول بازی خودداری کنید و از استفاده از جملات منفی که می‌تواند روحیه و توانمندی او را کاهش دهد، اجتناب کنید. به عنوان مثال، به او نگویید که نمی‌توانی این کار را انجام دهی.

این مقاله به شما مفهوم بازی درمانی، مزایا، انواع بازی درمانی و نکات مربوطه را آموزش می‌دهد. اگر می‌خواهید از بازی درمانی برای کودک خود استفاده کنید، توصیه می‌شود ابتدا از یک روانشناس و متخصص کمک بگیرید.

این کمک می‌تواند به شما کمک کند تا بهترین روش بازی درمانی برای کودک خود را انتخاب کنید و روند ادامه‌ی آن را آسان‌تر کنید.

این مهم است چرا که شاید ندانید کدام نوع بازی درمانی برای کودک شما مناسب است. باید توجه داشت که انجام بازی درمانی نشانه‌ای از وجود مشکل خاصی در کودک نیست، بلکه برای کمک به شناسایی و ریشه‌یابی فاکتورهایی است که ممکن است به سلامت روان کودک آسیب برسانند.