تکنیک‌های شناختی-رفتاری برای مقابله با افکار پارانوئید

زمان مطالعه: 5 دقیقه

بیماری پارانویا از زمان‌های بسیار قدیم، حتی قبل از بقراط، در یونان وجود داشته است، ولی با این نام شناخته نمی‌شد و آن را نوعی جنون می‌دانستند. واژه “پارانویا” در زبان یونانی از دو بخش “پارا” (به معنی کنار) و “نوس” (به معنی ذهن یا عقل) تشکیل شده و به معنای “جنون” یا “دیوانگی” است.

در قرن هجدهم، برای اختلالاتی که علائمی مثل هذیان و توهم داشتند، از اصطلاح “پارانوئید” استفاده می‌شد. تا اینکه در سال 1893، امیل کریپلین (Emil Kraepelin) اصطلاح “پارانویا” را به‌طور مستقل معرفی کرد و آن را از اختلال “پارافرنیا” که در اروپا شناخته شده بود، جدا کرد. از آن زمان، علائم و درمان پارانویا به موضوعی مهم تبدیل شد.

تاریخچه درمان پارانوئید

یکی از کارهایی که امیل کریپلین انجام داد، تشخیص تفاوت بین اختلال پارانویا و اسکیزوفرنی بود، زیرا بسیاری از علائم این دو بیماری مشابه به نظر می‌رسند. کریپلین توهم را یکی از ویژگی‌های اصلی پارانویا دانست و بر اساس معنای یونانی “پارانویا” هر نوع فکر توهمی را به این بیماری نسبت داد.

طبق نظر کریپلین، حتی فردی که فکر می‌کند شخصیتی مهم در عرصه سیاست یا هنر است، می‌تواند به پارانویا دچار باشد. ویژگی اصلی این بیماری، بدبینی و بی‌اعتمادی شدید نسبت به اطرافیان است.

افراد مبتلا به پارانویا معمولاً احساس خشم و دشمنی نسبت به دیگران دارند. آن‌ها ممکن است به هر بهانه‌ای درگیری ایجاد کنند و به ویژه به همسر خود سوءظن داشته باشند. علاوه بر این، ممکن است فکر کنند که تحت تعقیب هستند یا کسی قصد آسیب رساندن به آن‌ها را دارد. در برخی موارد، فرد دچار توهماتی می‌شود که فکر می‌کند قدرت ماورایی دارد یا توسط نیروهای خاصی کنترل می‌شود.

این علائم می‌تواند زندگی فرد را به شدت تحت تأثیر قرار دهد و به همین دلیل درمان اختلال پارانویا بسیار مهم است.

پارانوئید چیست ؟

برای فهم بهتر اختلال پارانوئید، ابتدا باید تعریف دقیقی از این بیماری داشته باشیم. پارانوئید یک اختلال شخصیتی است که در آن فرد دائماً احساس شک و نگرانی نسبت به اطرافیانش دارد.

این افراد معمولاً احساس می‌کنند که تهدید می‌شوند و در معرض خطر هستند، حتی وقتی شواهدی برای این تهدیدات وجود ندارد. این حالت شکاکیت دائمی باعث می‌شود که فرد استرس و اضطراب زیادی را تجربه کند و در برقراری ارتباط اجتماعی دچار مشکل شود.

پارانویا می‌تواند منجر به مشکلات دیگری مانند عدم اعتماد به دیگران شود. به همین دلیل، درمان این اختلال بسیار مهم است.

چه زمانی باید به درمان اختلال پارانوئید پرداخت ؟

برای درمان اختلال پارانوئید، ابتدا باید اطلاعات کاملی درباره این بیماری، علائم آن و نحوه تشخیص آن کسب کنید.

اگر می‌خواهید با علائم اختلال پارانوئید آشنا شوید و به دنبال راه‌های درمان آن باشید، باید به رفتار فرد دقت کنید. علائم مهم این اختلال که ممکن است در رفتار فرد دیده شود شامل موارد زیر است:

– توهم‌های دیداری
– شنیدن صداهایی که وجود ندارند
– برداشت‌های نادرست، مانند فکر کردن به این‌که کسی قصد آسیب زدن به شما را دارد یا شما را زیر نظر دارد
– خشم و پرخاشگری
– گوشه‌گیری و انزوا
– خشونت و درگیری
– مشکلات در گفتار و ارتباط
– رفتارهای کنترل‌کننده و رئیس‌وار
– افکار و رفتارهای خودکشی

وجود این علائم می‌تواند به شدت بر زندگی فردی و اجتماعی تأثیر بگذارد. اگر شما یا یکی از نزدیکانتان از این اختلال رنج می‌برید، حتی اگر علائم خفیف باشد، باید درمان اختلال پارانوئید را جدی بگیرید.

علت اختلال پارانوئید

برای درمان اختلال پارانوئید، یکی از مهم‌ترین و مؤثرترین کارها یافتن علت اصلی ایجاد آن است. فقط زمانی می‌توانید به درمان قطعی بپردازید که ریشه‌های این اختلال را شناسایی کرده و آن‌ها را برطرف کنید. با این حال، نکات مهمی درباره علت‌های این اختلال وجود دارد که نباید نادیده گرفته شود. مهم‌ترین علت‌های ابتلا به پارانوئید به شرح زیر است:

وراثت

بسیاری از روان‌شناسان و روان‌پزشکان تلاش کرده‌اند تا راه‌هایی برای درمان اختلال پارانوئید پیدا کنند. با اینکه هنوز دلیل قطعی این بیماری مشخص نشده، نقش ژنتیک و وراثت در ابتلا به آن را نمی‌توان نادیده گرفت. تحقیقات نشان داده‌اند که اگر یکی از دوقلوهای یک تخمکی به بیماری اسکیزوفرنی یا علائم پارانویا مبتلا باشد، احتمال اینکه دوقلوی دیگر نیز به این بیماری دچار شود، بالا است.

این اطلاعات می‌تواند به تشخیص، پیشگیری و درمان سریع‌تر اختلال پارانوئید کمک کند.

بیماری اسکیزوفرنی

تحقیقات نشان داده‌اند که افرادی که به اسکیزوفرنی مبتلا هستند، بیشتر احتمال دارد که به اختلال پارانوئید هم دچار شوند. ژنتیک عامل اصلی این بیماری به حساب می‌آید. در چنین مواردی، مراجعه به یک متخصص معتبر بسیار مهم است، زیرا تشخیص و درمان اسکیزوفرنی می‌تواند به درمان اختلال پارانوئید نیز کمک کند.

مصرف دارو یا مواد مخدر

مصرف مواد مخدر و داروهایی مثل آمفتامین، قرص‌های روان‌گردان، ماری‌جوانا و کوکائین می‌تواند به ابتلا به اختلال پارانوئید کمک کند. این مواد می‌توانند به طور مستقیم یا غیرمستقیم باعث افزایش توهمات و علائم پارانوئید شوند. شناسایی تأثیر این مواد در ابتلا به پارانوئید می‌تواند در روند درمان این بیماری مفید باشد.

فشار روانی

استرس و نگرانی می‌توانند عامل‌های دیگری برای ابتلا به پارانویا باشند. تحقیقات نشان داده‌اند که وقتی فرد تحت فشار و شرایط دشوار قرار دارد، ممکن است دچار رفتارهای پارانویاگونه شود. به عبارت دیگر، این رفتارها می‌توانند واکنشی به سختی‌ها و فشارهایی باشند که فرد تجربه می‌کند. به همین دلیل، پارانویا در گروه‌های خاص مثل اقلیت‌ها، مهاجران، اسیران و زندانیان شایع‌تر است.

نکته‌ای که باید توجه کرد این است که مردان بیشتر از زنان به بیماری پارانویا مبتلا می‌شوند.

اصول درمان اختلال پارانوئید از طریق رفتار شناسی

افکار و احساسات ما تأثیر زیادی بر رفتارهای ما دارند. به عنوان مثال، کسی که دائماً درباره سقوط هواپیما و حوادث هوایی فکر می‌کند، ممکن است هرگز جرات نکند که با هواپیما سفر کند.

درمان اختلال پارانوئید با استفاده از روش‌های رفتاری به بیماران آموزش می‌دهد که، هرچند نمی‌توانند کنترل کاملی بر دنیای اطراف خود داشته باشند، می‌توانند نحوه تفسیر و برخورد با مسائل را تحت کنترل خود درآورند.

طبق نظر انجمن بریتانیایی روان‌درمانی‌های رفتاری و شناختی، درمان اختلال پارانوئید بر اساس اصول و مفاهیم مدل‌های روان‌شناختی تنظیم شده است. این اصول شامل روش‌های مختلف درمانی برای اختلالات عاطفی هستند و به صورت یک زنجیره از روان‌درمانی فردی سازماندهی می‌شوند.

دکتر نویری پارانوئید را بیماری خطرناکی توصیف کرد و گفت: «این بیماری به معنای داشتن شک و تحت تعقیب قرار دادن اعضای خانواده است. بیماران همواره به دنبال اثبات عدم وفاداری و خیانت از سوی همسر، مادر، خواهر و دیگر اعضای خانواده هستند و ذهن آنها پر از اطلاعاتی است که به کمک آن‌ها سعی در اثبات جرم دیگران دارند. حتی ممکن است فرد بیمار دارای شخصیت آرام و مهربانی باشد.»

افرادی که مبتلا به اختلال پارانوئید هستند، ممکن است در نظر عموم مردم بسیار مودب و محترم به نظر برسند. این رفتار مودبانه باعث می‌شود که دیگران هیچ شکی درباره بیماری آنها نداشته باشند و اگر همسری از آنها شکایت کند، به نظر می‌رسد که همسر بیمار مقصر است.

دکتر نویری گفت که درمان اختلال پارانوئید کار دشواری است و به طور کلی این بیماری به راحتی درمان نمی‌شود. این بیماران معمولاً بسیار ترسو هستند و رفتارهای خود را در شرایطی که احساس می‌کنند امکانش وجود دارد، بروز می‌دهند. اگر همسر فرد مبتلا در برابر شک‌ها و حساسیت‌های او قوی و ثابت‌قدم باشد، بیماری در نطفه خفه می‌شود و نمی‌تواند ادامه پیدا کند.

زنان باید در مواجهه با مردان شکاک قوی و مصر باشند و بر پاکی و صداقت خود تأکید کنند. اینگونه فرد مبتلا نمی‌تواند به رفتارهای خود ادامه دهد و از بروز بیماری جلوگیری می‌شود.