اس سیتالوپرام: مکانیزم عمل و تاثیرات آن بر مغز

زمان مطالعه: 10 دقیقه

اس سیتالوپرام، که با نام‌های تجاری مانند اس سیتاور و ازپیم نیز شناخته می‌شود، یک داروی ضد افسردگی است که به گروه داروهای مهارکننده‌های انتخابی بازجذب سروتونین (SSRIs) تعلق دارد. این دارو بر مواد شیمیایی در مغز تأثیر می‌گذارد که ممکن است در افراد مبتلا به افسردگی یا اضطراب نامتعادل باشد. اس سیتالوپرام برای درمان افسردگی اساسی در بزرگسالان و نوجوانان بالای ۱۲ سال استفاده می‌شود و می‌تواند به بهبود انرژی، خلق و کاهش اضطراب کمک کند.

فرق سیتالوپرام با اس سیتالوپرام

سیتالوپرام و اس سیتالوپرام هر دو برای درمان افسردگی استفاده می‌شوند، اما تفاوت‌هایی دارند:

– دوز: دوز سیتالوپرام معمولاً دو برابر دوز اس سیتالوپرام است. این به این دلیل است که سیتالوپرام در دوزهای بالاتر نیاز دارد تا اثر مشابهی با اس سیتالوپرام داشته باشد.

– موارد استفاده: سیتالوپرام بیشتر برای درمان افسردگی استفاده می‌شود، در حالی که اس سیتالوپرام علاوه بر افسردگی، برای درمان اختلال اضطراب فراگیر، اختلال وسواس فکری عملی (OCD)، و اختلال اضطراب اجتماعی نیز استفاده می‌شود.

– عوارض جانبی: عوارض جانبی این دو دارو ممکن است متفاوت باشد. سیتالوپرام در دوزهای بالا می‌تواند باعث مشکلات قلبی مانند طولانی شدن QT شود، در حالی که اس سیتالوپرام ممکن است مشکلات خواب و اختلالات چشایی را ایجاد کند.

برخی مطالعات نشان می‌دهند که اس سیتالوپرام ممکن است در درمان افسردگی مؤثرتر و قابل تحمل‌تر از سیتالوپرام باشد.

قرص اس سیتالوپرام برای چیست؟

اس سیتالوپرام یک داروی ضد افسردگی است که برای درمان افسردگی در بزرگسالان و کودکان ۱۲ سال به بالا استفاده می‌شود. این دارو همچنین برای درمان اختلال اضطراب فراگیر (GAD)، اختلال وسواس فکری-اجباری (OCD)، حملات پانیک، علائم یائسگی، و بی‌خوابی مربوط به افسردگی کاربرد دارد. طبق اطلاعات معتبر، اس سیتالوپرام همچنین می‌تواند به بهبود مشکلات معده کمک کند و درمانی ایمن و مؤثر برای اختلالات گوارشی باشد.

مکانیسم اثر اس سیتالوپرام

قرص اس سیتالوپرام از گروه داروهایی به نام مهارکننده‌های انتخابی بازجذب سروتونین (SSRIs) است. این دسته از داروها مشابه هم عمل می‌کنند و معمولاً برای درمان شرایط مشابهی استفاده می‌شوند. اس‌سیتالوپرام مقدار سروتونین، که یک ماده طبیعی در مغز است و به تعادل روحی و خلق‌وخو کمک می‌کند، را افزایش می‌دهد.

اس‌سیتالوپرام با اتصال به یک نقطه خاص در ناقل سروتونین (SERT) عمل می‌کند و مانع از جذب دوباره سروتونین می‌شود. این باعث می‌شود که سروتونین بیشتری در مغز باقی بماند و به بهبود حالت روحی کمک کند.

دوز و نحوه مصرف اس سیتالوپرام

قرص اس سیتالوپرام در دوزهای ۵، ۱۰ و ۲۰ میلی‌گرم تولید می‌شود و به صورت قرص و محلول (مایع) در دسترس است. این دارو معمولاً یک بار در روز مصرف می‌شود، چه با غذا و چه بدون غذا. برای یادآوری بهتر، سعی کنید هر روز در یک ساعت مشخص، صبح یا عصر، آن را مصرف کنید. به دستورالعمل‌های روی برچسب نسخه خود توجه کنید و اگر چیزی را نمی‌فهمید، از پزشک خود سوال کنید.

دوز اس سیتالوپرام بر اساس وضعیت پزشکی، پاسخ به درمان، سن و داروهای دیگر شما تعیین می‌شود. حتماً پزشک را از تمام داروها و مکمل‌هایی که استفاده می‌کنید، مطلع کنید.

دوز معمول این دارو ۱۰ میلی‌گرم در روز است، اما پزشک ممکن است با دوز کمتر شروع کند و سپس آن را تا حداکثر ۲۰ میلی‌گرم در روز افزایش دهد. اگر مشکلات کبدی دارید، حداکثر دوز توصیه شده ۱۰ میلی‌گرم در روز است. در مورد محلول مایع، ۱ قطره معادل ۱ میلی‌گرم دارو است و ۱۰ قطره ۱۰ میلی‌گرم و ۲۰ قطره ۲۰ میلی‌گرم دارو را فراهم می‌آورد.

اس‌سیتالوپرام را دقیقاً طبق دستور پزشک مصرف کنید. از افزایش یا کاهش دوز بدون مشورت با پزشک خود خودداری کنید. پزشک ممکن است شما را با دوز پایین شروع کند و بعد از یک هفته دوز را افزایش دهد. ممکن است چند هفته طول بکشد تا اثرات کامل دارو را حس کنید. حتی اگر احساس بهتری دارید، مصرف دارو را ادامه دهید و بدون مشورت با پزشک، مصرف آن را قطع نکنید. پزشک معمولاً دوز را به تدریج کاهش می‌دهد. اگر کودک شما اس‌سیتالوپرام مصرف می‌کند، باید از نظر رشد قد و وزن مورد بررسی قرار گیرد.

بهترین زمان مصرف اس سیتالوپرام

شما می‌توانید اس سیتالوپرام را با غذا یا بدون غذا مصرف کنید. این دارو را می‌توانید در هر زمان از روز بخورید، اما سعی کنید هر روز در یک ساعت مشخص مصرف کنید. اگر مشکل خواب دارید، بهتر است این دارو را صبح مصرف کنید.

اگر یک دوز اس سیتالوپرام را فراموش کردم چه کنم؟

اگر فراموش کردید یک دوز را مصرف کنید و قبل از خواب به یاد آوردید، فوراً آن را بخورید و روز بعد به برنامه عادی خود ادامه دهید. اگر زمان دوز بعدی نزدیک است، دوز فراموش شده را نخورید و فقط دوز بعدی را مصرف کنید. هرگز دو دوز را به‌طور همزمان نخورید. اگر مرتباً دوزها را فراموش می‌کنید، ممکن است تنظیم زنگ هشدار کمک کند تا یادآوری به شما کمک کند.

اوردوز با قرص اس سیتالوپرام

اگر کسی غش کرده، دچار تشنج شده، مشکل تنفسی دارد یا نمی‌تواند بیدار شود، فوری با اورژانس تماس بگیرید. علائم مصرف بیش از حد اس‌سیتالوپرام، که با نام تجاری ازیپم شناخته می‌شود، ممکن است شامل موارد زیر باشد:

– سرگیجه
– حالت تهوع
– استفراغ
– خواب‌آلودگی
– ضربان قلب تند
– تشنج
– کما (از دست دادن هوشیاری برای مدت کوتاه)

چه مدت باید اس سیتالوپرام را مصرف کرد؟

زمانی که احساس بهتری پیدا کردید، ممکن است نیاز باشد که برای پیشگیری از بازگشت علائم، چند ماه دیگر به مصرف اس‌سیتالوپرام ادامه دهید. تصمیم درباره ادامه یا قطع درمان به علائم شما و شدت آنها بستگی دارد. همچنین مهم است که بدانید آیا مشکل شما موقتی است یا مدام برمی‌گردد، چقدر دارو بر روی شما تاثیرگذار بوده و آیا عوارض جانبی بدی تجربه کرده‌اید یا خیر.

عوارض قطع اس سیتالوپرام

حتی اگر احساس بهتری دارید، به مصرف این دارو ادامه دهید و بدون مشورت با پزشک، مصرف آن را قطع نکنید. قطع ناگهانی دارو می‌تواند مشکلات را بدتر کند و باید تحت نظر پزشک انجام شود.

اگر مصرف اس‌سیتالوپرام را به طور ناگهانی متوقف کنید، ممکن است علائم ترک مانند تغییرات خلق و خو، تحریک‌پذیری، بی‌قراری، حالت تهوع، سرگیجه، احساس سوزش یا بی‌حسی در دست‌ها یا پاها، اضطراب، گیجی، سردرد، تعریق، لرزش، خلق و خوی هیجان‌زده، خستگی و مشکل در خواب را تجربه کنید. اگر این علائم را حین کاهش دوز یا بعد از قطع مصرف دارو احساس کردید، به پزشک خود اطلاع دهید.

مدت زمان تاثیر قرص اس سیتالوپرام

بعد از مصرف ۲۰ میلی‌گرم اس سیتالوپرام، حداکثر تاثیر دارو حدود ۵ ساعت بعد ظاهر می‌شود. این دارو حدود ۲۷ تا ۳۳ ساعت در بدن باقی می‌ماند و به تدریج از بدن حذف می‌شود. جذب اس‌سیتالوپرام تحت تأثیر غذا نیست و معمولاً دو تا چهار هفته طول می‌کشد تا اثر کامل آن مشخص شود.

زمانی که برای اولین بار اس‌سیتالوپرام را شروع می‌کنید، ممکن است احساس کنید که سطح بالای سروتونین فوراً افسردگی شما را تسکین نمی‌دهد. در واقع، ممکن است در ابتدا کمی بیشتر احساس اضطراب کنید تا اثرات مثبت دارو شروع به ظاهر شدن کند.

عوارض اس سیتالوپرام

قرص اس سیتالوپرام ممکن است باعث خواب‌آلودگی و خستگی شود. همچنین ممکن است عوارض جانبی دیگری داشته باشد که در ادامه به آن‌ها خواهیم پرداخت.

عوارض شایع اس سیتالوپرام

یادآوری کنید که این دارو به شما تجویز شده چون پزشک تشخیص داده که فواید آن بیشتر از خطر عوارض جانبی است. بسیاری از افرادی که اس سیتالوپرام مصرف می‌کنند، عوارض جانبی جدی ندارند. عوارض جانبی این دارو در بزرگسالان کمی متفاوت از عوارض جانبی رایج در کودکان است. در بزرگسالان، عوارض جانبی رایج شامل موارد زیر است:

– حالت تهوع
– خواب‌آلودگی
– ضعف
– سرگیجه
– اضطراب
– مشکل در خواب
– مشکلات جنسی
– تعریق
– لرز
– کاهش اشتها
– دهان خشک
– یبوست
– عفونت
– خمیازه

عوارض جانبی اس‌سیتالوپرام در کودکان و نوجوانان ممکن است شامل موارد زیر باشد:

– افزایش تشنگی
– حرکت‌های غیرطبیعی یا بی‌قراری عضلات
– خونریزی بینی غیرعادی
– مشکل در ادرار کردن
– قاعدگی سنگین
– کاهش سرعت رشد یا تغییر وزن
– حالت تهوع
– خواب‌آلودگی
– ضعف
– سرگیجه

اگر عوارض خفیف باشد، ممکن است طی چند روز یا چند هفته از بین برود. اما اگر عوارض شدیدتر باشند یا ادامه پیدا کنند، با پزشک خود مشورت کنید.

عوارض جدی قرص اس سیتالوپرام

اگر عوارض جانبی جدی داشتید، فوراً با پزشک خود تماس بگیرید. اگر علائم شما تهدید کننده زندگی است یا فکر می‌کنید در حال اورژانس پزشکی هستید، با اورژانس تماس بگیرید. عوارض جدی اس‌سیتالوپرام و علائم آنها ممکن است شامل موارد زیر باشد:

– واکنش‌های آلرژیک شدید، که ممکن است شامل مشکل در تنفس، تورم در صورت، زبان، چشم‌ها یا دهان، بثورات پوستی، خارش، یا تاول باشد.
– تشنج
– افکار یا رفتارهای خودکشی
– سطوح پایین سدیم در خون، که می‌تواند باعث سردرد، گیجی، مشکل در تمرکز، ضعف، بی‌ثباتی (که می‌تواند باعث زمین خوردن شود)، یا تشنج شود.
– دوره‌های شیدایی، که شامل انرژی غیرطبیعی بالا، مشکل در خواب، پرش افکار، رفتار بی‌پروایانه، شادی یا تحریک‌پذیری بیش از حد، زیاد صحبت کردن، و تغییر در اشتها یا وزن می‌شود.
– مشکلات بینایی، شامل درد چشم، تغییرات در بینایی مانند تاری دید یا دوبینی، و تورم یا قرمزی در اطراف چشم‌ها.

اس‌سیتالوپرام ممکن است سروتونین را افزایش دهد و به ندرت می‌تواند باعث بیماری بسیار جدی به نام سندرم سروتونین شود. اگر از داروهای دیگری که سروتونین را افزایش می‌دهند استفاده می‌کنید، این خطر بیشتر می‌شود. حتماً پزشک خود را از تمام داروهایی که مصرف می‌کنید مطلع کنید.

علائم سندرم سروتونین می تواند شامل موارد زیر باشد:

• بی قراری، توهم، کما، یا سایر تغییرات در وضعیت روانی
• مشکلات هماهنگی یا انقباض عضلانی (رفلکس های شدید و بیش از حد عادی)
• ضربان قلب تند
• فشار خون بالا یا پایین
• عرق کردن یا تب
• حالت تهوع، استفراغ یا اسهال
• سفتی عضلات

اس سیتالوپرام و چاقی

اس سیتالوپرام می‌تواند بر وزن تاثیر بگذارد، اما این تاثیر در افراد مختلف متفاوت است. یک مطالعه در سال ۲۰۱۴ نشان داد که میانگین افزایش وزن کمتر از ۰.۵٪ است، در حالی که یک بررسی در سال ۲۰۱۸ میانگین افزایش وزن را ۳.۷٪ گزارش کرد.

تداخل دارویی اس سیتالوپرام

اس سیتالوپرام می‌تواند با سایر داروها، ویتامین‌ها یا داروهای گیاهی که مصرف می‌کنید تداخل داشته باشد. تداخل به معنای این است که یک ماده می‌تواند نحوه عملکرد دارو را تغییر دهد، که ممکن است مضر باشد یا باعث کاهش اثر دارو شود.

برای جلوگیری از تداخل دارویی، پزشک باید تمام داروهای شما را با دقت مدیریت کند. حتماً به پزشک خود بگویید که چه داروها و مکمل‌هایی مصرف می‌کنید. برای اطلاعات بیشتر در مورد اینکه اس‌سیتالوپرام چگونه با داروهای دیگر ممکن است تداخل داشته باشد، با پزشک خود مشورت کنید. در زیر نمونه‌هایی از داروهایی که ممکن است با اس‌سیتالوپرام تداخل داشته باشند، آورده شده است.

رقیق کننده های خون

این دارو می‌تواند خون شما را کمی رقیق کند. اگر اس‌سیتالوپرام را با داروهای رقیق‌کننده خون مصرف کنید، خطر خونریزی افزایش می‌یابد. برخی از داروهای رقیق‌کننده خون عبارتند از:

– وارفارین
– داروهای ضدالتهاب غیر استروئیدی (NSAIDs) مانند:
– دیکلوفناک
– اتودولاک
– ایبوپروفن
– ایندومتاسین
– کتورولاک
– ملوکسیکام
– ناپروکسن
– داروهای ضدانعقادی مانند:
– آپیکسابان
– دابیگاتران
– ادوکسابان
– ریواروکسابان

اگر این داروها را مصرف می‌کنید، با پزشک خود درباره خطرات احتمالی صحبت کنید.

داروهای میگرن

برخی از داروهای میگرن به نام تریپتان‌ها ممکن است اثری مشابه با اس‌سیتالوپرام داشته باشند. مصرف این داروها همراه با اس‌سیتالوپرام می‌تواند خطر عوارض جانبی را افزایش دهد. نمونه‌هایی از داروهای میگرن که تریپتان‌ها نامیده می‌شوند، عبارتند از:

– آلموتریپتان
– التریپتان
– فرواتریپتان
– ناراتریپتان
– ریزاتریپتان
– سوماتریپتان
– زولمیتریپتان

اگر این داروها را مصرف می‌کنید، با پزشک خود درباره خطرات احتمالی صحبت کنید.

داروهای روانپزشکی

برخی داروهای روانپزشکی ممکن است مشابه اس سیتالوپرام عمل کنند و مصرف آن‌ها همراه با اس‌سیتالوپرام می‌تواند خطر عوارض جانبی را افزایش دهد. در اینجا به برخی از این داروها اشاره شده است:

– مهارکننده‌های مونوآمین اکسیداز (MAOIs): مصرف این داروها همراه با اس‌سیتالوپرام یا در مدت دو هفته پس از قطع اس‌سیتالوپرام خطرناک است. نمونه‌هایی از MAOIs شامل ایزوکاربوکسازید، فنلزین و ترانیل سیپرومین هستند.

– پیموزاید: این داروی ضد روان‌پریشی می‌تواند با اس‌سیتالوپرام تداخل داشته باشد و باید از مصرف آن همراه با اس‌سیتالوپرام خودداری کنید.

– داروهای ضدافسردگی دیگر: مانند سیتالوپرام، فلوکستین، فلووکسامین، پاروکستین و سرترالین.

– داروهایی که بر سیستم عصبی مرکزی تأثیر می‌گذارند: مانند بنزودیازپین‌ها و گاباپنتین.

– قرص‌های خواب‌آور: مثل استازولام، تمازپام، تریازولام، لورازپام و زولپیدم.

– داروهای کاهش اسید معده: مانند سایمتیدین، که می‌تواند سطح اس‌سیتالوپرام را افزایش دهد و خطر عوارض جانبی را بالا ببرد.

– قرص‌های آب (ادرارآور): مانند فوروزماید و هیدروکلروتیازید که ممکن است خطر کاهش سطح سدیم در بدن را افزایش دهد.

– داروهای سروتونرژیک: مصرف این داروها همراه با اس‌سیتالوپرام می‌تواند خطر ابتلا به سندرم سروتونین را افزایش دهد. این داروها شامل:
– SSRIs: مانند فلوکستین و سرترالین
– SNRIs: مانند دولوکستین و ونلافاکسین
– TCAs: مانند آمی‌تریپتیلین و کلومیپرامین
– مواد افیونی: فنتانیل و ترامادول
– بوسپیرون
– تریپتان‌ها: مانند سوماتریپتان
– لیتیوم
– تریپتوفان
– مخمر سنت جان
– آمفتامین‌ها

برای جلوگیری از تداخل‌های دارویی، حتماً با پزشک خود درباره تمام داروهایی که مصرف می‌کنید مشورت کنید.

مصرف همزمان اس سیتالوپرام و سرترالین

استفاده همزمان از اس‌سیتالوپرام و سرترالین می‌تواند خطر ابتلا به سندرم سروتونین را افزایش دهد. این وضعیت ممکن است علائمی مانند گیجی، توهم، تاری دید، تشنج، نوسانات شدید فشار خون، ضربان قلب سریع، تب، تعریق زیاد، و لرزش ایجاد کند.

اس سیتالوپرام و الکل

الکل می‌تواند عوارض جانبی اس سیتالوپرام مثل سرگیجه، خواب‌آلودگی و مشکل در تمرکز را بدتر کند. بعضی افراد ممکن است مشکلاتی در تفکر و قضاوت پیدا کنند. بنابراین، هنگام مصرف اس‌سیتالوپرام، بهتر است از نوشیدن الکل پرهیز کنید یا مصرف آن را به حداقل برسانید.

هشدارهای قرص اس سیتالوپرام

قرص اس سیتالوپرام با چندین هشدار همراه است:

واکنش‌های آلرژیک:
– علامت‌ها: مشکل در تنفس، تورم صورت، زبان، چشم‌ها یا دهان، بثورات، کهیر، یا تاول.
– اقدام: اگر واکنش آلرژیک دارید، سریعاً با پزشک تماس بگیرید. در صورت شدید بودن علائم، با اورژانس تماس بگیرید یا به نزدیک‌ترین اورژانس بروید. اگر قبلاً واکنش آلرژیک به این دارو داشته‌اید، از مصرف آن خودداری کنید، زیرا مصرف مجدد می‌تواند خطرناک باشد.

هشدارها برای شرایط خاص:
– افکار یا رفتارهای خودکشی: این دارو ممکن است خطر افکار یا رفتارهای خودکشی را افزایش دهد، به ویژه در کودکان، نوجوانان و جوانان. اگر سابقه چنین افکاری دارید، به پزشک خود اطلاع دهید.
– گلوکوم: این دارو ممکن است باعث گشاد شدن مردمک چشم‌ها و ایجاد حمله آب سیاه شود. اگر به گلوکوم مبتلا هستید، پیش از مصرف دارو به پزشک اطلاع دهید.
– اختلال دوقطبی: اگر سابقه اختلال دوقطبی دارید، مصرف این دارو به تنهایی ممکن است باعث بروز دوره‌های مختلط یا شیدایی شود. به پزشک خود اطلاع دهید.
– اختلالات تشنجی: این دارو ممکن است باعث تشنج شود. اگر سابقه تشنج دارید، پیش از مصرف دارو به پزشک خود اطلاع دهید.
– مشکلات قلبی: این دارو ممکن است باعث طولانی شدن فاصله QT و مشکلات ریتم قلب شود. این خطر در صورت وجود بیماری قلبی بیشتر است. قبل از مصرف، با پزشک مشورت کنید.

هشدارها برای گروه‌های خاص:
– سالمندان: افراد مسن ممکن است به دلیل کاهش سطح سدیم در معرض خطر بیشتری قرار داشته باشند. اس‌سیتالوپرام می‌تواند سطوح سدیم را کاهش دهد.
– کودکان: کودکانی که این دارو را مصرف می‌کنند، ممکن است کاهش اشتها و کاهش وزن را تجربه کنند.

اس سیتالوپرام در بارداری

اگر باردار هستید یا قصد بارداری دارید، حتماً با پزشک خود مشورت کنید. تحقیقات نشان داده‌اند که مصرف اس‌سیتالوپرام در دوران بارداری ممکن است تأثیرات منفی بر جنین داشته باشد. با این حال، مطالعات کافی روی انسان‌ها انجام نشده است تا بدانیم دقیقاً این دارو چه تأثیری بر جنین دارد. این دارو تنها در صورتی باید مصرف شود که مزایای آن بیشتر از خطرات احتمالی باشد.

اس سیتالوپرام در شیردهی

اس سیتالوپرام ممکن است به شیر مادر منتقل شود و به کودک شیرخوار عوارض جانبی وارد کند. اگر به کودک خود شیر می‌دهید، با پزشک خود صحبت کنید. ممکن است لازم باشد تصمیم بگیرید که شیردهی را متوقف کنید یا مصرف این دارو را قطع کنید.

نحوه نگهداری

اس سیتالوپرام را در دمای اتاق، بین ۱۵ تا ۳۰ درجه سانتی‌گراد نگهداری کنید. از قرار دادن آن در مکان‌های گرم و مرطوب، مثل حمام، خودداری کنید. داروها را دور از دسترس کودکان و حیوانات خانگی قرار دهید و آن‌ها را در توالت نریزید.

اس سیتالوپرام در سفر

همیشه داروی خود را با خود داشته باشید. هنگام پرواز، قرص‌های اس سیتالوپرام را در کیف دستی خود نگه‌دارید. دستگاه‌های اشعه ایکس در فرودگاه نمی‌توانند به داروها آسیب برسانند. ممکن است لازم باشد برچسب داروخانه را به کارکنان فرودگاه نشان دهید، بنابراین جعبه اصلی دارو با برچسب نسخه را همراه داشته باشید. دارو را در خودرو نگذارید و از قرار دادن آن در مکان‌های خیلی گرم یا خیلی سرد خودداری کنید.