تعریف تخصص چشم‌پزشکی و نقش‌های کلیدی آن

بیماری‌های چشم از آن دسته مشکلاتی هستند که سریع متوجه آن‌ها می‌شویم. بینایی یکی از مهم‌ترین حواس ماست و وقتی دچار مشکل می‌شود، اولین کسی که آن را حس می‌کند خود ما هستیم. نگرانی از دست دادن بینایی می‌تواند هر کسی را به فکر درمان بیندازد. اما وقتی با مشکلات بینایی مواجه می‌شویم، باید به کدام دکتر مراجعه کنیم؟ چشم پزشک کیست و چه بیماری‌هایی را درمان می‌کند؟

خیلی از ما فرق بین چشم پزشک و اپتومتریست را نمی‌دانیم. بیشتر افراد تمام کسانی که در حوزه چشم کار می‌کنند را چشم پزشک می‌نامند. اما آیا این درست است؟

در واقع این‌طور نیست. برای هر مشکل چشمی باید به متخصص مربوط به خودش مراجعه کنید. مثلاً برای معاینه چشم یا دریافت عینک باید به یک متخصص متفاوت بروید. شناخت این متخصصان شاید کمی پیچیده به نظر برسد، اما لازم است که اطلاعاتی در این زمینه داشته باشیم تا در زمان نیاز به بهترین و مناسب‌ترین پزشک مراجعه کنیم، بدون اینکه زمان و هزینه اضافی صرف کنیم.

چشم پزشکی چیست؟

چشم‌پزشکی یا افتالمولوژی شاخه‌ای از علم پزشکی است که به بررسی ساختار، عملکرد و بیماری‌های چشم می‌پردازد. این رشته هم شامل جراحی‌های چشمی است و هم درمان‌های دارویی و پزشکی مرتبط با چشم. چشم‌پزشکان در بیمارستان‌ها، کلینیک‌های دولتی و خصوصی و مطب‌های شخصی فعالیت می‌کنند و معمولاً درآمد خوبی دارند.

یکی از مهم‌ترین نکات در چشم‌پزشکی، آشنایی با ابزارها و تکنیک‌های این حوزه است. از آنجا که چشم یک عضو بسیار حساس بدن است، کار با آن نیاز به دقت و مهارت بالایی دارد. چشم‌پزشکان در ایران و بسیاری از کشورهای دیگر از جایگاه اجتماعی و درآمد مناسبی برخوردارند.

برای قبولی در رشته چشم‌پزشکی، نمره بالایی لازم است و هر کسی نمی‌تواند وارد این تخصص شود. علاوه بر این، دقت و صبر زیادی هم برای موفقیت در این رشته لازم است که همه افراد توانایی آن را ندارند.

دانشجویانی که در تخصص چشم‌پزشکی قبول می‌شوند، باید به مدت چهار سال تحصیل کنند و طی این مدت نه‌تنها درس می‌خوانند، بلکه به درمان و جراحی بیماران هم مشغول می‌شوند. بعد از این دوره، اگر علاقه داشته باشند، می‌توانند دوره فوق تخصص را ادامه دهند و در یک دوره دو ساله فلوشیپ شرکت کنند.

چشم پزشک به چه کسی گفته می‌شود؟

افتالمولوژیست یا چشم‌پزشک، پزشکی است که در زمینه‌ی چشم و بینایی تخصص دارد. تفاوت چشم‌پزشک با اپتومتریست (بینایی‌سنج) و عینک‌ساز در نوع کار و مدت زمان تحصیل آن‌هاست. با این حال، هر سه نفر برای حفظ و بهبود سلامت چشم تلاش می‌کنند و هرکدام نقش مهمی دارند. بنابراین نمی‌توان گفت که کار چشم‌پزشک از بینایی‌سنج مهم‌تر است یا جایگاه بینایی‌سنج از عینک‌ساز بالاتر. همه‌ی این افراد با هم همکاری می‌کنند تا به بینایی بهتر بیماران کمک کنند.

چشم‌پزشک، بعد از گرفتن مدرک پزشکی عمومی، چهار سال دیگر برای تخصص چشم تحصیل می‌کند. به همین دلیل، چشم‌پزشکی یک تخصص محسوب می‌شود و یکی از رشته‌های سخت در پزشکی است که قبولی در آن آسان نیست.

یک چشم‌پزشک معمولاً ۱۲ تا ۱۳ سال تحصیل می‌کند تا بتواند بیماری‌های چشم را تشخیص داده و درمان کند. او می‌تواند دارو تجویز کند، جراحی‌های مختلفی روی چشم انجام دهد، و در موارد لازم عینک یا لنز تماسی برای بیماران تجویز کند.

دکتر چشم پزشک چه بیماری‌هایی را درمان می‌کند؟

چشم‌پزشک می‌تواند طیف گسترده‌ای از بیماری‌ها و مشکلات چشم را درمان کند. در ادامه، به برخی از بیماری‌هایی که برای تشخیص و درمان آن‌ها باید به چشم‌پزشک مراجعه کنید، می‌پردازیم.

خدمات بینایی از جمله بررسی و معاینه‌ی چشم‌ها

تشخیص و درمان برخی از بیماری‌های چشمی، از مراحل ابتدایی تا پیشرفته، شامل موارد زیر می‌شود:

– گلوکوم (آب سیاه)
– آب‌مروارید
– عفونت‌های بخش‌های مختلف چشم
– درمان مشکلات عصبی چشم
– رفع مشکلات انکساری قرنیه به دلیل تغییر شکل یا اندازه‌ی چشم
– درمان بیماری‌های شبکیه
– بازکردن مجرای اشکی که از ابتدا بسته بوده یا به دلیل عفونت مسدود شده است
– درمان مشکلات چشمی ناشی از بیماری‌هایی مثل دیابت و فشار خون، مانند رتینوپاتی دیابتی که در صورت درمان نشدن می‌تواند منجر به نابینایی شود.

رسیدگی به حوادث و تروماهایی چون:

سوختگی‌های فیزیکی و شیمیایی چشم، ورود اجسام یا مواد خارجی به چشم، و مسمومیت‌هایی که بر بینایی تأثیر می‌گذارند، از مشکلاتی هستند که چشم‌پزشک می‌تواند درمان کند.

چشم‌پزشکان همچنین انواع جراحی‌های چشم را انجام می‌دهند. این جراحی‌ها ممکن است برای درمان بیماری‌ها، رفع مشکلات بینایی یا حتی زیبایی انجام شوند. برخی از این جراحی‌ها عبارتند از:

– جراحی سرطان‌های چشمی
– جراحی قرنیه برای بهبود بینایی، مثل لیزیک برای اصلاح نزدیک‌بینی، دوربینی یا آستیگماتیسم
– جراحی اصلاح انحراف چشم (استرابیسم)
– جراحی برای رفع مشکلات مادرزادی چشم
– درمان پارگی یا جداشدگی شبکیه
– جراحی‌های زیبایی مانند رفع افتادگی پلک.

چشم پزشکی به چه فوق تخصص‌هایی تقسیم می شود؟

یک چشم‌پزشک می‌تواند با گذراندن دوره‌های پیشرفته‌تر، در رشته‌های مختلف فوق‌تخصص بگیرد. این پزشکان در ابتدا برای تشخیص و درمان همه نوع بیماری چشمی آموزش می‌بینند، اما برخی از آن‌ها تصمیم می‌گیرند که در یک حوزه‌ی تخصصی‌تر ادامه تحصیل دهند و فوق‌تخصص بگیرند. این دوره، که “فلوشیپ” نام دارد، حدود دو سال طول می‌کشد. برخی از رشته‌های فوق‌تخصص چشم‌پزشکی عبارتند از:

– گلوکوم (آب سیاه)
– قرنیه
– شبکیه
– چشم‌پزشکی کودکان
– اعصاب چشمی
– جراحی‌های زیبایی چشم.

شایع‌ترین بیماری‌های چشم

برای درک اهمیت کار چشم‌پزشک، بهتر است ابتدا با بیماری‌هایی که چشم‌ها را تهدید می‌کنند، به طور خلاصه آشنا شویم. مشکلات زیادی وجود دارند که می‌توانند سلامت چشم‌ها را به خطر بیاندازند و بینایی را تحت تأثیر قرار دهند. برخی از شایع‌ترین بیماری‌های چشمی عبارتند از:

– نزدیک‌بینی، دوربینی و آستیگماتیسم که جزو عیوب انکساری چشم هستند.
– پیرچشمی یا کاهش توانایی چشم در دیدن اشیای نزدیک.
– آب مروارید (کاتاراکت) که باعث کدر شدن عدسی چشم می‌شود.
– تحلیل رفتن ماکولا که بخش مرکزی شبکیه را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
– گلوکوم (آب سیاه) که فشار داخل چشم را بالا می‌برد و می‌تواند به عصب بینایی آسیب بزند.
– عفونت‌های چشمی مانند بلفاریت (التهاب پلک)، کنژنکتیویت (التهاب ملتحمه)، تراخم و کراتیت.
– آلرژی چشمی که یکی از دلایل شایع قرمزی و خارش چشم است.
– قوز قرنیه که باعث تغییر شکل قرنیه می‌شود.

این‌ها تنها تعدادی از بیماری‌های چشمی هستند و مشکلات بسیاری دیگر نیز می‌توانند بینایی را تهدید کنند.

چه زمانی به چشم پزشک مراجعه کنیم؟

بیشتر افرادی که به چشم‌پزشک مراجعه می‌کنند، با مشکلات و علائم جدی مواجه هستند که شامل موارد زیر می‌شود:

– چشم‌های بیرون‌زده: چشم‌هایی که از حد معمول بیرون آمده‌اند.
– دید دوتایی: دیدن دو تصویر از یک شی، یا دیدن تصویرهایی که به سمت یکدیگر منحرف شده‌اند.
– کاهش دید: کاهش قدرت بینایی یا از دست دادن بینایی در یک یا هر دو چشم.
– اشک‌ریزی بیش از حد: تولید زیاد اشک به طور غیرطبیعی.
– مشکلات پلک: مانند عفونت پلک (بلفاریت) که باعث التهاب می‌شود.
– دیدن لکه‌های رنگی: دیدن دایره‌های رنگی در اطراف منابع نور.
– عدم هم‌راستایی چشم‌ها: چشم‌ها در یک خط قرار ندارند.
– دیدن لکه‌های سیاه: وجود نقاط سیاه در میدان دید.
– دیدن نورهای ناگهانی: دیدن رگه‌های نور که ناگهانی و بدون دلیل ظاهر می‌شوند.
– قرمزی چشم: قرمزی غیرطبیعی چشم که توضیح خاصی ندارد.
– کاهش دید محیطی: کاهش توانایی دیدن اطراف و جانبی.

این علائم می‌توانند نشان‌دهنده مشکلات جدی در سلامت چشم باشند و نیاز به توجه فوری پزشکی دارند.

در صورت داشتن علائم زیر باید در اسرع وقت به چشم‌پزشک مراجعه کنید

• اگر به طور ناگهانی دید شما کاهش پیدا کرد و یا تغییراتی در آن ایجاد شد.
• درد ناگهانی و شدید چشم
• آسیب چشمی.

همچنین ممکن است که پزشکان و متخصصین دیگر به علل زیر، بیمار را به چشم‌پزشک ارجاع دهند

• فشارخون بالا
• دیابت
• بیمارانی که سابقه‌ی بیماری‌های چشمی دارند.
• HIV
• بیماری‌ها و اختلالات تیروئیدی مثل بیماری گریوز چشمی یا تیروئید چشمی.

زمان‌بندی معاینات چشمی

بهتر است هر فرد تا ۴۰ سالگی، حتی اگر مشکلی در بینایی نداشته باشد، یک بار معاینه‌ی کامل چشم انجام دهد. زمان‌بندی معاینات چشمی معمولاً به این شکل است:

– کودکان: برای کودکانی که سابقه‌ی بیماری چشمی در خانواده دارند، معاینات باید با فواصل نزدیک‌تری انجام شود. حتی اگر کودک هیچ علامتی از اختلال بینایی نداشته باشد، معاینه ضروری است. کودکان سالم باید در کنار دیگر معاینات پزشکی، هر دو سال یک بار معاینه‌ی چشمی شوند.

– بزرگسالان: اگر بزرگسالان علامتی برای مراجعه به چشم‌پزشک نداشته باشند، بهتر است هر سال یا هر دو سال یک بار به چشم‌پزشک مراجعه کنند.

– افراد بالای ۶۵ سال: این افراد معمولاً با مشکلات مختلف به چشم‌پزشک می‌روند. اگر مشکلی نداشته باشند، معاینات چشمی باید سالانه یا هر دو سال یک بار انجام شود.

این معاینات کمک می‌کند تا مشکلات بینایی زودتر شناسایی و درمان شوند.

فرق چشم‌پزشکی و بینایی سنجی در چیست؟

بسیاری از ما ممکن است اپتومتریست (بینایی‌سنج) را با افتالمولوژیست (چشم‌پزشک) اشتباه بگیریم، اما این دو تفاوت‌های مهمی با هم دارند. هر دو نقش مهمی در درمان بیماری‌های چشمی و بهبود دید دارند، اما وظایف و سطح تحصیلات آن‌ها متفاوت است.

افتالمولوژیست پزشکی است که چهار سال تخصص در زمینه چشم را گذرانده و تجربه‌ی بیشتری نسبت به اپتومتریست‌ها دارد. در حالی که اپتومتریست‌ها معمولاً ۲ تا ۴ سال دوره‌ی کاردانی یا کارشناسی را می‌گذرانند و ممکن است در مقاطع بالاتر مثل دکترا نیز تحصیل کنند.

چشم‌پزشک می‌تواند برای درمان مشکلات بینایی دارو تجویز کند و عمل جراحی انجام دهد، اما اپتومتریست نمی‌تواند جراحی انجام دهد و محدودیت‌هایی در تجویز دارو دارد. بنابراین هر کدام نقش خاص خود را در فرآیند درمان دارند و هر دو ضروری هستند.

چشم‌پزشکی کودکان با بزرگسالان متفاوت است؟

شاید متوجه شده‌اید که در بسیاری از رشته‌های پزشکی، یک تخصص یا فوق تخصص برای اطفال وجود دارد، و این موضوع در چشم‌پزشکی نیز صادق است. چشم‌پزشکی اطفال یکی از فوق‌تخصص‌های رشته‌ی افتالمولوژی است. دلیل این تخصص این است که رشد و توسعه کودکان با بزرگ‌ترها متفاوت است و برخی بیماری‌ها فقط در کودکان رخ می‌دهند.

همچنین، روش‌های معاینه و تشخیص در کودکان و بزرگسالان ممکن است متفاوت باشد. به عنوان مثال، نحوه‌ی آزمایش دید در کودکان با بزرگسالان فرق دارد و سنجش فشار داخل چشم نوزادان نیز روش خاص خود را دارد. بعضی بیماری‌ها مانند آستیگماتیسم، نزدیک‌بینی و دوربینی در نوزادان رایج هستند و نیازی به درمان فوری ندارند، در حالی که در بزرگسالان این مشکلات کمتر دیده می‌شود و معمولاً نیاز به اقدام درمانی دارند. بنابراین، چشم‌پزشکان برای کودکان و بزرگسالان آموزش و تخصص‌های متفاوتی دارند.

زمانی که صحبت از سلامت چشم می‌شود، ما با سه نوع کادر درمانی مواجه می‌شویم: چشم‌پزشک (افتالمولوژیست)، بینایی‌سنج (اپتومتریست) و عینک‌ساز. خیلی از ما چشم‌پزشک و بینایی‌سنج را اشتباه می‌گیریم، اما این دو کاملاً متفاوت هستند. چشم‌پزشک پزشکی است که پس از گذراندن دوره عمومی، تخصص خود را در زمینه چشم‌پزشکی گرفته است. اما بینایی‌سنج پزشک نیست و می‌تواند از مقطع کاردانی تا دکترا در رشته بینایی‌سنجی تحصیل کند و نمی‌تواند دارو تجویز کند یا عمل جراحی انجام دهد.

در این مطلب از دکترخوب، لیستی از مشکلات و بیماری‌هایی که برای درمان آن‌ها می‌توانید به چشم‌پزشک مراجعه کنید، آورده‌ایم. همچنین، هر فرد باید حداقل یک بار در سال برای چکاپ به چشم‌پزشک برود. اگر امکان مراجعه سالانه وجود ندارد، بهتر است حداقل هر دو سال یک‌بار به چشم‌پزشک مراجعه کنید.

برای پیدا کردن بهترین چشم‌پزشک، می‌توانید به وب‌سایت دکترخوب مراجعه کنید. در این سایت می‌توانید با بهترین متخصصین چشم آشنا شوید و نظرات بیماران درباره پزشکان را بخوانید تا تصمیم بهتری بگیرید. همچنین، در دکترخوب می‌توانید از خدمات مشاوره آنلاین و تلفنی با پزشکان استفاده کنید.