تکنیک‌های درمانی روانپزشکان برای مدیریت وسواس

یکی از اختلالات روانی رایج وسواس است که برای فرد مبتلا به آن بسیار مهم است که به سرعت درمان بگیرد. اگر وسواس فکری درمان نشود، ممکن است به تدریج به وسواس عملی نیز تبدیل شود و این می‌تواند تاثیرات منفی زیادی بر زندگی شخصی و اجتماعی او داشته باشد.

بنابراین، برای درمان وسواس، حتماً به روانپزشک متخصص وسواس مراجعه کنید. او پس از بررسی شدت علائم وسواس، راهکارهایی موثر برای درمان و بهبود وضعیت شما پیشنهاد خواهد داد.

روانپزشک متخصص وسواس کیست؟

یک روانپزشک متخصص، کسی است که تخصص دارواندازی درمانی برای اختلالات روانی مانند وسواس دارد. وسواس می‌تواند شدید باشد و در این صورت، روانپزشک می‌تواند داروهایی را تجویز کند تا علائم آن را کاهش دهد.

روانپزشک با گذراندن دوره‌های پزشکی و داشتن شرایط لازم، قادر است داروهایی را که موثر در کاهش وسواس فکری هستند، تجویز کند و به شما کمک کند که بهتر شوید.

وسواس فکری عملی چیست؟

یکی از اختلالات اضطرابی معروف به اختلال وسواس فکری عملی (Obsessive Compulsive Disorder یا OCD) است که در آن، فرد به طور مداوم افکار ناخواسته و مزاحم را تجربه می‌کند.

این افکار معمولاً باعث می‌شود که فرد به طور مکرر و اجباری برخی کارها را انجام دهد تا اطمینان حاصل کند که همه چیز درست است.

برای مثال، فرد ممکن است به طور مکرر گاز را چک کند، پیامک‌های خود را بررسی کند و مطمئن شود که هیچ پیام اشتباهی ارسال نشده باشد، یا دست‌های خود را بارها بشوید.

این افکار و رفتارها می‌توانند به طور زیادی بر کیفیت زندگی فرد تأثیر بگذارند و باعث احساسات نامطلوبی در او شوند. بنابراین، مراجعه به یک روانپزشک متخصص وسواس بسیار حیاتی است تا برای فرد درمان مناسبی ارائه دهد و بهبودی در وضعیت او بخشید.

انواع وسواس فکری

وسواس های فکری انواع مختلفی دارند که شامل موارد زیر می شوند:

1. وسواس فکری بیماری (وسواس فکری سرطان): این وسواس وقتی اتفاق می افتد که فرد همیشه نگران باشد که ممکن است به یک بیماری خطرناک مثل سرطان مبتلا شود، مانند وسواس سرطان.

2. وسواس فکری ترس از مرگ: این وسواس زمانی اتفاق می افتد که فرد نگران باشد که او یا عزیزانش به طور ناگهانی و ناشی از یک حادثه، ممکن است بمیرند.

3. نگرانی درباره اینکه دیگران به خاطر شما بیمار شوند: فرد ممکن است درگیر شود که افراد دیگر به علت کارهایی که او انجام می دهد بیمار شوند.

4. ترس شدید از وقوع یک حادثه وحشتناک برای عزیزان: این وسواس زمانی رخ می دهد که فرد نگران باشد که یک حادثه ناگواری برای عزیزانش بیفتد، مثلاً تصادف.

5. نگرانی شدید از انجام کارهای شرم‌آور: به عنوان مثال، این وسواس ممکن است زمانی اتفاق بیفتد که فرد نگران باشد در مراسمی بلند و با صدای بلند کلمات ناشایستی بگوید.

6. افکار ناخواسته درباره قتل شریک زندگی یا فرزند: این وسواس زمانی اتفاق می افتد که فرد به طور ناخواسته به این فکر می کند که ممکن است شخصی را به قتل برساند.

7. افکار جنسی یا مذهبی: ممکن است این وسواس زمانی اتفاق بیفتد که فرد به طور ناخواسته به موضوعاتی مانند تجاوز جنسی یا توهین به مقدسات فکر کند.

8. نیاز شدید به مرتب و منظم کردن چیزها: این وسواس زمانی اتفاق می افتد که فرد نیازمند است که اشیاء را به طریق خاص و منظمی تنظیم کند تا به نظرشان “درست” باشند.

این وسواس ها می توانند بر روی کیفیت زندگی فرد تأثیر منفی بگذارند و به روانپزشک تخصصی وسواس نیاز است تا به فرد کمک کند و بهبودی در وضعیت او بخشیده و درمان مناسبی را ارائه دهد.

وسواس فکری به معنای نگرانی هایی است که بیشتر از حد معمول و غیرقابل کنترل هستند. حتی اگر بدانید این نگرانی ها غیرمنطقی هستند، غالباً نمی‌توانید آنها را کنترل کنید.

این نگرانی ها معمولاً به اندازه‌ای قوی هستند که می‌توانند کارهای روزمره شما را دشوار کنند. فرد ممکن است با انجام اعمال خاص یا فکرهای خاص وسواسی (مانند شستن دست) سعی کند که از این نگرانی ها رهایی یابد.

به طور خلاصه، وسواس فکری به این معناست که فرد با انجام اعمال خاصی (مانند شستن دست) سعی می‌کند که از نگرانی های شدید وسواسی (مانند نگرانی از آلودگی و بیماری) خود رهایی یابد که بهتر است از یک روانپزشک متخصص در دکتر خوب کمک گیرد.

وسواس عملی یا اجبار چیست؟

وسواس عملی به رفتارهایی گفته می‌شود که باید بارها و بارها انجام شوند تا اضطرابی که از افکار وسواسی فرد برمی‌آید، کاهش یابد.

به عنوان مثال، اگر شما وسواس آلوده بودن دارید، ممکن است احساس کنید که باید دستان خود را بارها بشویید یا از مواد ضدعفونی استفاده کنید تا از آلودگی دست‌هایتان اطمینان حاصل شود.

وسواس‌های عملی معمول شامل کارهایی مثل تمیز کردن، شمارش و چک کردن می‌شود.

برخی از وسواس‌های عملی شایع عبارتند از: وسواس شستشو، وسواس غسل کردن، وسواس نظافت و پاکی، وسواس در انتقال نجاست، وسواس در مورد ترشحات زنانه، وسواس در شستن مکان‌هایی که ادرار رفته است، وسواس در ترتیب و تقارن و ..

این رفتارها به دلیل کاهش اضطراب موقتی که فرد احساس می‌کند، انجام می‌شوند، اما ممکن است زمان و انرژی زیادی را از فرد بگیرند و به مرور زمان، زندگی روزمره او را دچار دشواری‌هایی کنند.

وسواس و سرکوب افکار

وقتی افکار وسواسی به ذهن فردی که از اختلال وسواسی-اجباری (OCD) رنج می‌برد، وارد می‌شود، او بسیار مضطرب می‌شود و سعی می‌کند این افکار را از ذهن خود دور کند.

اما این تلاش ممکن است باعث شود که افکار وسواسی دوباره و به شدت‌تر از قبل به ذهنش بازگردند، و این موضوع باعث افزایش اضطراب در او می‌شود.

به طور طبیعی، فرد باید تلاش بیشتری بکند تا این افکار را از ذهنش دور کند، ولی این چرخه ممکن است همچنان ادامه پیدا کند.

در یک تحقیق علمی، به افراد مبتلا به OCD خواسته شد که در برخی از روزها سعی کنند افکار وسواسی خود را سرکوب کنند و در برخی دیگر اجازه دهند که این افکار به آنها تسلط پیدا کنند.

در پایان هر روز، آنها موظف شدند تعداد افکار وسواسی خود را ثبت کنند. نتیجه این تحقیق نشان داد که در روزهایی که افراد سعی کردند افکار وسواسی خود را سرکوب کنند، تعداد این افکار به دو برابر بیشتر از روزهایی بود که به آنها اجازه داده شد تا افکارشان را به آزادی پذیرا باشند.

اختلالات مشابه وسواس

در غیر از وسواس، اختلالات دیگری هم وجود دارند که علائم مشابهی با وسواس دارند، اما به عنوان اختلال وسواس شناخته نمی‌شوند.

در این اختلالات، فرد نگران یک موضوع خاص است و افکار یا اعمال وسواسی درباره آن موضوع خاص دارد.

به عنوان مثال، اختلال بدشکلی بدن (BDD) یک نوع اختلال روانی است که در آن فرد افکار وسواسی درباره ناهنجاری‌های واقعی یا خیالی در ظاهر و بدن خود دارد و احساس می‌کند که بدنش مشکلات جدی دارد.

افراد مبتلا به این اختلال هم رفتارهای وسواس‌گونه دارند، اما این رفتارها بیشتر به بدن خودشان مربوط است. به عنوان مثال، آنها ممکن است روزانه ده‌ها بار جوش‌های بدن خود را در آینه بررسی کنند و برای یافتن ناهنجاری‌ها در بدنشان تلاش کنند.

وسواس فکری و توهم

وسواس فکری و توهم دو مفهوم مختلفی هستند و هیچ ارتباطی با یکدیگر ندارند. وسواس فکری زمانی اتفاق می‌افتد که فرد به طور مداوم با افکار ناراحت‌کننده و مزاحم روبرو می‌شود، مثلاً نگرانی‌هایی مانند آلودگی یا خطاکاری.

در حالی که توهم به عنوان یک علامت اختلالات روانی سنجیده می‌شود، مثلاً در اسکیزوفرنی.

بنابراین، فردی که افکار وسواسی دارد نمی‌تواند به خاطر این افکار دیوانه شود چرا که وسواس فکری ارتباطی با اختلالات سایکوتیک ندارد.

وسواس فکری معمولاً به درمان قابل دسترس و مدیریت است، در حالی که توهم نیاز به ارزیابی و درمان تخصصی دارد.

وسواس فکری شدید و خفیف

وسواس فکری را می‌توان به دو دسته‌ی شدید و خفیف تا متوسط تقسیم کرد. در وسواس فکری شدید، افکار آنقدر شدید و مزاحم هستند که می‌توانند زندگی روزمره فرد را به شدت مختل کنند.

به عنوان مثال، فرد ممکن است به طور مداوم فکر کند که به ایدز یا سرطان مبتلا شده است و این افکار باعث می‌شود که نتواند به کارهای روزمره‌اش بپردازد یا به درستی درس بخواند.

در وسواس فکری شدید، فرد ممکن است دارای چندین نوع فکر وسواسی باشد و این افکار به وسیلهٔ موقعیت‌های مختلف فعال شده و ذهن او را آزار دهند. به عبارت دیگر، شدت این افکار به قدری است که زندگی روزمره فرد را به طور کامل تحت تأثیر قرار می‌دهد.

در وسواس فکری خفیف تا متوسط، افکار وسواسی نیز وجود دارند، اما شدت آنها کمتر است و اغلب نمی‌توانند زندگی روزمره فرد را به شدت مختل کنند.

بسیاری از دانش‌آموزان به دلیل وسواس فکری شدید، با وجود دانش و هوش بالا، در آزمون‌های مهمی مانند کنکور نتایج ضعیفی کسب کرده‌اند، چرا که این افکار می‌توانند تمرکز و توجه آنها را مختل کنند و انرژی لازم برای مطالعه را از آنها بگیرند.

تست وسواس فکری

می‌توانید با استفاده از تست وسواس فکری مادزلی، میزان و شدت وسواس‌های فکری و عملی خود را بسنجید. این تست توسط دکترهای هاجسون و راچمن طراحی شده است تا نوع و میزان وسواس شما را ارزیابی کند.

این پرسشنامه شامل ۳۰ سوال با گزینه‌های بله و خیر است. همانند بسیاری از تست‌های وسواس، این تست دارای دو بخش است که به بررسی وسواس فکری و وسواس عملی می‌پردازد.

اگر انتظار طولانی برای شروع درمان شناختی رفتاری وجود داشته باشد چه باید کرد؟

ممکن است پزشک عمومی یا روانپزشک متخصص شما، شما را به یک سرویس محلی به نام “سرویس بهبود دسترسی به درمان های روانشناختی” یا به یک تیم متخصص سلامت روان ارجاع دهد.

اکنون به دلیل کمبود متخصصان در سازمان بهداشت ملی انگلستان در زمینه درمان شناختی رفتاری، ممکن است در برخی مناطق کشور برای دریافت خدمات، باید چند ماه در لیست انتظار بمانید. درمانگران مجاز اغلب عضو انجمن روان درمانی رفتاری و شناختی بریتانیا هستند.

اگر اقداماتی که در بخش “چگونه می‌توانم به خودم کمک کنم؟” انجام داده‌اید به شما کمک نکرد، می‌توانید از پزشک عمومی خود درخواست شروع داروی SSRI (مهارکننده انتخابی بازجذب سروتونین) را بکنید.

خانواده و دوستان و روانپزشک متخصص چه کمکی می توانند ارائه دهند؟

در اینجا چند راه برای کمک و حمایت که خانواده و دوستان می‌توانند به فرد مبتلا به اختلال وسواس فکری عملی ارائه دهند، آورده شده است:

1. به خاطر داشته باشید که رفتار یک فرد مبتلا به وسواس فکری عملی ممکن است ناامیدکننده باشد. سعی کنید فهمیده باشید که او کنترل کافی را ندارد و رفتارهایش نتیجه تقلا و تلاش برای کنترل وسواس هستند.

2. به فرد زمان بدهید تا بپذیرد که نیاز به کمک دارد. آنها را تشویق کنید تا درباره اختلال وسواس فکری عملی بیشتر بخوانند و با یک متخصص مشاوره کنند.

3. اطلاعات بیشتری درباره اختلال وسواس فکری عملی کسب کنید تا بهتر بفهمیدید چگونه به فرد کمک کنید.

4. با واکنش متفاوت به اقدامات وسواسی خودشان کمک کنید:
– آنها را تشویق کنید که با موقعیت‌های ترسناک مقابله کنند.
– به جای شرکت در کارهای تکراری یا رفتارهای وسواس‌گونه (مانند چک کردن)، آنها را به این کارها تشویق نکنید.
– از اطمینان دادن به آنها خودداری کنید که همه چیز درست است.

5. اگر فرد ترس وسواسی از خشونت دارد، به او بگویید که نگران نباشد. او کار خشونت‌آمیزی انجام نمی‌دهد و این اتفاق نمی‌افتد.

6. از اجبار فیزیکی خودداری کنید تا از کارهای تکراری آنها بازداری کنید.

7. از آنها بپرسید که آیا می‌توانید همراهشان برای ملاقات با پزشک عمومی، روانپزشک یا سایر متخصصان بروید.

این راهنماها می‌تواند به شما کمک کند تا بهترین حمایت را برای فرد مبتلا به اختلال وسواس فکری عملی ارائه دهید و به او کمک کنید تا با این اختلال مقابله کند.

کدام شیوه ی درمانی برای اختلال وسواس فکری عملی موثر نیست؟

بعضی از روش‌های درمانی که برای برخی مشکلات ممکن است مؤثر باشند، اما برای درمان اختلال وسواس فکری عملی شواهد قوی وجود ندارد:

1. درمان‌های مکمل یا جایگزین: مانند هیپنوتیزم، هوموپاتی، طب سوزنی و داروهای گیاهی. این روش‌ها ممکن است جذاب به نظر برسند، اما تأثیر مثبت آنها در درمان اختلال وسواس فکری عملی تأیید شده نیست.

2. داروهای ضد افسردگی: مگر اینکه شما هم با افسردگی همراه این اختلال را داشته باشید، استفاده از این داروها برای درمان OCD به تنهایی توصیه نمی‌شود.

3. قرص‌های خواب‌آور و مسکن‌ها:مانند زوپیکلون، دیازپام و سایر بنزودیازپین‌ها، که اگر بیش از دو هفته مصرف شوند ممکن است اعتیادآور باشند و برای درمان OCD موثر نیستند.

4. زوج درمانی یا مشاوره روان درمانی روابط زناشویی:مگر اینکه مشکلات دیگری به جز OCD در رابطه وجود داشته باشد، این روش‌ها برای درمان اختلال وسواس فکری عملی کارآمد نیستند. با این حال، اطلاعات به شرکای زندگی و اعضای خانواده درباره این اختلال می‌تواند کمک کند تا بیشتر درک کنند و در حمایت از فرد مبتلا به OCD مؤثر باشند.

5. مشاوره و روان درمانی روانکاوانه: برخی افراد ممکن است صحبت درباره دوران کودکی و تجربیات گذشته‌شان را مفید بدانند، اما برای درمان وسواس‌های فکری عملی، روش‌های خاص‌تر و مؤثرتری وجود دارد که در بخش‌های قبل توضیح داده شدند.

بهتر است پیش از استفاده از هر روش درمانی، با پزشک خود یا روانپزشک متخصص مشورت کنید تا روشی مناسب برای شرایط خاص شما انتخاب شود.