هالوسینیشن چیست؟

آیا تا به حال توهم یا هالوسینیشن دیده‌اید؟ آیا راهی قطعی برای درمان توهم وجود دارد؟ چرا بعضی افراد دچار توهم می‌شوند؟ آیا برای درمان توهم باید به روانپزشک مراجعه کنیم یا روانشناس؟ چگونه می‌توانیم توهم را از بین ببریم؟ برای پیدا کردن پاسخ این سوالات و سوالات دیگر درباره درمان توهم، مقاله زیر را بخوانید.

شاید شما هم این جمله‌ها را شنیده باشید: “فلانی توهم داره، ما اصلاً اینو نگفتیم”، “از بس توهم زده، چیزی رو دیده و شنیده”، “من که ندیدم، حتماً توهم زدی.” گاهی این جملات به جا و درست نیستند و شخص واقعاً دچار توهم نشده است، اما در مواردی هم ممکن است فرد به طور واقعی دچار توهم شده باشد.

توهم یا هالوسینیشن(hallucination) چیست؟

وقتی فردی احساسات را به شکل اشتباه و متفاوتی درک می‌کند و این باعث می‌شود که صداها یا چیزهای خارجی را به نادرستی تشخیص دهد، به توهم دچار شده است و به درمان نیاز دارد. افرادی که به درمان توهم نیاز دارند، انواع مختلفی دارند و هر یک چالش‌های خاص خود را تجربه می‌کنند.

توهم بینایی

توهم بینایی، رایج‌ترین نوع توهم است و بیشتر افرادی که به دنبال درمان توهم هستند، دچار این نوع توهم هستند. در توهم بینایی، افراد تصاویری یا نورهایی را می‌بینند که دیگران نمی‌توانند ببینند. مثلاً ممکن است شخصی را ببینند که در اتاق نیست یا نور و چراغی چشمک‌زن را ببینند که فقط خودشان می‌بینند.

شما ممکن است چیزهایی را ببینید که دیگران نمی‌بینند، مثل حرکت حشره‌ای روی بدنتان، یا اشیایی را ببینید که معمولاً در حال حرکت نیستند. همچنین، یک نوع تشنج نادر به نام “پس‌سری” می‌تواند باعث شود لکه‌ها یا اشکال رنگی روشن را ببینید. دلایل دیگر بروز این نوع توهم می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

– تحریک در قشر بینایی، بخشی از مغز که به دیدن کمک می‌کند
– آسیب به بافت مغز
– مشکلات روانی مانند روان‌گسیختگی یا اختلال اسکیزوافکتیو
– افسردگی
– اختلال دو قطبی
– هذیان، که می‌تواند ناشی از عفونت‌ها، مصرف و ترک مواد مخدر، یا مشکلات جسمی و مغزی باشد
– زوال عقل
– بیماری پارکینسون
– تشنج
– میگرن
– وجود ضایعات و تومورها در مغز
– اختلالات خواب
– داروهایی که باعث توهم می‌شوند
– مشکلات متابولیسم

این عوامل می‌توانند باعث ایجاد توهمات بینایی شوند.

توهم بویایی

همانطور که در توهم بینایی چیزهایی را می‌بینید که وجود ندارند، در توهم بویایی نیز بوهایی را حس می‌کنید که واقعی نیستند. در این حالت، بجای دیدن، حس بویایی شما فعال می‌شود. این بوها می‌توانند هم نامطبوع و هم خوشبو باشند. مثلاً ممکن است وقتی از خواب بیدار می‌شوید، بوی بدی را حس کنید که دیگران آن را نمی‌بینند، یا بوی خوشی که مورد علاقه‌تان است و دیگران نمی‌توانند آن را حس کنند.

ممکن است فکر کنید این بو از چیزی در اطراف شما یا حتی از بدنتان می‌آید، و در این صورت احتمال اینکه برای درمان توهم اقدام کنید، کمتر می‌شود.

• آسیب سر
• تشنج لوب گیجگاهی
• سینوس های ملتهب
• تومورهای مغزی
• بیماری پارکینسون

توهم چشایی

افرادی که دچار توهم چشایی هستند، معمولاً مزه‌های عجیب و غریبی را تجربه می‌کنند که ممکن است هرگز آنها را نچشیده باشند، مثل طعم فلز در دهان. این افراد ممکن است احساس کنند که غذایی که می‌خورند یا نوشیدنی که می‌نوشند، طعم عجیبی دارد. آنها ممکن است فکر کنند مشکل از معده‌شان است و به همین دلیل برای درمان توهم اقدام نکنند. علل می تواند شامل موارد زیر باشد:

• بیماری لوب گیجگاهی
• ضایعات مغزی
• بیماری های سینوسی
• صرع

توهم شنوایی

توهم شنوایی یکی از رایج‌ترین انواع توهم است و می‌تواند بسیار آزاردهنده و گاهی ترسناک باشد، به طوری که افراد به سرعت برای درمان آن اقدام می‌کنند. در این نوع توهم، شما صداهایی را می‌شنوید که دیگران نمی‌توانند بشنوند. این صداها می‌توانند در حالت‌های مختلفی، مثل عصبانیت یا آرامش، باشند. ممکن است حس کنید که صداها از درون ذهن شما یا از محیط اطراف می‌آیند. ممکن است صحبت کردن افرادی را بشنوید یا احساس کنید که صداهایی به شما می‌گویند کاری انجام دهید.

دلایل این نوع توهم می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

– روان‌گسیختگی
– اختلال دو قطبی
– روان‌پریشی
– اختلال شخصیت مرزی
– اختلال استرس پس از سانحه
– از دست دادن شنوایی
– اختلالات خواب
– ضایعات مغزی
– استفاده از مواد مخدر

توهم لمسی

در هالوسینیشن لمسی، ممکن است حس کنید چیزی شما را قلقلک می‌زند یا احساس کنید حشرات روی پوست شما یا زیر پوستتان در حال حرکت هستند. برخی افراد ممکن است این حس را به عنوان حساسیت پوستی یا فصلی برداشت کنند، که این موضوع احتمال اقدام برای درمان هالوسینیشن را کاهش می‌دهد.

دلایل توهم لمسی می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

– روان‌گسیختگی
– اختلال اسکیزوافکتیو
– داروهایی که باعث توهم می‌شوند
– هذیان ترمنز
– مصرف الکل
– بیماری آلزایمر
– زوال عقل بدن لوئی
– بیماری پارکینسون

ایلوژن (illusion) چیست ؟

ایلوژن یا خطای ادراکی، همانطور که قبلاً توضیح دادیم، شامل اشتباهاتی در درک و احساس فرد است که واقعیت ندارد و تنها از ذهن او نشأت می‌گیرد. نکته مهم این است که ایلوژن می‌تواند با مصرف برخی داروها و مواد مخدر مانند LSD، DMT، سیلوسایبین‌ها، و مصرف زیاد ماریجوانا ایجاد شود. افرادی که این مواد را مصرف کرده‌اند، ممکن است تجربه‌هایی مثل شنیدن رنگ‌ها، دیدن صداها، یا حس کردن چیزهایی که وجود ندارند، داشته باشند. همچنین ممکن است افرادی یا موجوداتی را ببینند که واقعاً وجود ندارند.

این نوع مواد مخدر می‌توانند به مغز آسیب برسانند و ممکن است فرد بعد از مدتی هم هنوز این حس‌ها را تجربه کند. در این حالت، چون فرد چیزی مثل دارو یا مواد مخدر مصرف کرده، ممکن است از توهم خود باخبر باشد و همانطور که گفتیم، شبه توهم را تجربه کند.

ایلوژن و هالوسینیشن

توهم به معنای درک نادرست و متفاوت از احساسات است که باعث می‌شود فرد چیزهایی را به اشتباه و غیرواقعی تشخیص دهد. توهم به سه نوع اصلی تقسیم می‌شود: ایلوژن، هالوسینیشن و دلوژن. در اینجا ما به ایلوژن و هالوسینیشن می‌پردازیم که هر کدام انواع مختلفی دارند.

برخی از بیماران صداهایی را می‌شنوند که در واقعیت وجود ندارند، یا احساساتی عجیب مثل خارش در مغز را تجربه می‌کنند. همچنین ممکن است چیزهایی را ببینند که واقعاً وجود ندارند، مثل افراد یا موجودات عجیب. در مواردی، اگر فرد متوجه شود که آنچه تجربه می‌کند توهم است، ممکن است این حس به سرعت از بین برود. به حالتی که فرد توهم را تجربه می‌کند و از آن آگاه است، شبه توهم می‌گویند.

این توهمات می‌توانند ناشی از عوامل بیرونی مانند مصرف مواد مخدر یا داروها باشند، یا می‌توانند از عوامل داخلی و مغزی ایجاد شوند و بدون هیچ محرک بیرونی به وجود بیایند. دلایل مختلفی می‌تواند باعث این اتفاقات شود، از جمله بیماری‌های خاص روانی، آسیب‌های مغزی و مصرف داروهای خاص.

چرا این توهمات به وجود می‌آیند؟

دلایل زیادی برای به وجود آمدن توهمات وجود دارد، که شایع‌ترین آن‌ها مصرف مواد مخدر مانند ال‌اس‌دی، دی‌ام‌تی، اکستازی، متاآمفتامین و سیلوسایبین‌هاست. همچنین مصرف بیش از حد ماریجوانا، الکل و کوکائین نیز می‌تواند باعث توهم شود. جالب اینجاست که اعتیاد به این مواد علاوه بر اثرات مخرب بر جسم، بر روان و مغز نیز تأثیرات منفی دارد. به‌طوری که هنگام ترک مصرف، این توهمات به صورت گذرا دوباره ظاهر می‌شوند.

علاوه بر مواد مخدر، مصرف برخی داروها نیز می‌تواند توهم ایجاد کند و برخی بیماری‌های روانی شدید مانند اسکیزوفرنی، زوال عقل، هذیان و اختلال دوقطبی نیز می‌توانند باعث توهم شوند.

مشکلات بینایی و شنوایی، صرع، افسردگی، میگرن، تشنج، سرطان مغز، ایدز، نارسایی‌های کبد و کلیه، تب بالا و انزوای اجتماعی نیز می‌توانند توهمات کوتاه و گذرا ایجاد کنند.

کمبود خواب یکی دیگر از عوامل توهم است، زیرا مغز برای عملکرد صحیح به خواب نیاز دارد و کمبود خواب می‌تواند کارکرد مغز را مختل کند. همچنین، استرس و اضطراب زیاد نیز می‌توانند باعث توهم شوند. برای مثال، اگر وارد یک غار تاریک شوید و از آن بترسید، ممکن است صداهایی بشنوید یا سایه‌هایی ببینید که در واقعیت وجود ندارند.

نوع دیگری از توهمات نیز در برخی زنان بعد از زایمان اتفاق می‌افتد، که به آن اختلالات روانی پس از زایمان می‌گویند و می‌تواند باعث شود آن‌ها صداهایی بشنوند یا حتی دچار توهم فرمان شوند.

هالوسینیشن چگونه تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص توهم بر عهده روانشناسان و روانپزشکان است. آن‌ها با مشاوره و صحبت با فرد می‌توانند به حالات او پی ببرند و متوجه شوند که آیا او دچار توهم است یا بیماری‌هایی دارد که باعث توهم می‌شوند. یکی از عوامل مهم در این روند، صحبت‌ها و توضیحات نزدیکان فرد است که می‌تواند به پزشک کمک کند.

همچنین با استفاده از دستگاه‌هایی مانند EEG و MRI، پزشکان می‌توانند نحوه کارکرد مغز را بررسی کنند و بیماری‌هایی که باعث توهم می‌شوند را شناسایی کنند.

درمان توهم چیست و به چه صورت انجام می‌گیرد؟

برای درمان هالوسینیشن‌ها، نیاز به دارو درمانی و روان درمانی وجود دارد. اولین قدم در این مسیر شناسایی بیماری‌ای است که باعث توهم می‌شود. یعنی پزشک باید تشخیص دهد که این توهم به کدام اختلال روانی مربوط است. سپس با توجه به نوع بیماری، پزشک تصمیم می‌گیرد که از کدام داروها و روش‌های درمانی استفاده کند.

در این مقاله تفاوت‌های انواع توهم را بررسی کردیم. توهماتی که ناشی از مصرف مواد مخدر یا عوامل خارجی هستند، معمولاً بعد از مدتی و با از بین رفتن تأثیر آن‌ها، به حالت عادی برمی‌گردند و مشکلی ایجاد نمی‌کنند. اما نوع دیگر توهمات که برای برخی افراد پیش می‌آید، خطرات بیشتری دارد و نیاز به درمان دارد.

بسته به شرایط و سن بیمار، درمان‌هایی وجود دارد که می‌تواند این توهمات را کاهش دهد یا حتی کاملاً از بین ببرد. در برخی افراد، ممکن است این مشکل به طور کامل رفع نشود و توهمات همچنان ادامه پیدا کند. در این صورت، فرد می‌تواند با مراجعه به کلینیک روانشناسی، تأثیر این توهمات را کاهش دهد.

روانشناس‌ها راهکارهایی را به افراد ارائه می‌دهند تا بتوانند واقعیت را از توهمات تشخیص دهند و مسائلی که ممکن است به خاطر این توهمات پیش بیاید را مدیریت کنند.